Tonilato, geminin hacimsel büyüklüğünü gösteren ve pek çok hukuki sonucun bağlandığı temel ölçüdür. Bir geminin hangi belgeleri taşıyacağı, hangi denetim rejimine tabi olacağı, liman ve bağlama ücretlerinin nasıl hesaplanacağı ve zorunlu donatım gereklerinin kapsamı büyük ölçüde tonilato değerine göre belirlenir. Bu yüzden ölçüm, teknik olduğu kadar hukuki sonuçları da olan bir işlemdir.
Gros ve Net Tonilato Ayrımının Pratik Sonucu
Gros tonilato geminin kapalı hacmini bütün olarak gösterirken, net tonilato yük ve yolcu taşımaya ayrılan hacmi ifade eder. Ücret ve harç hesaplarında hangisinin esas alınacağı ilgili düzenlemeye göre değişir. Donatanın en sık yaptığı hata, iki değeri birbirinin yerine kullanarak maliyet planlaması yapmasıdır; bu, sonradan eksik ödeme ve gecikme faizi olarak geri döner.
Belgelendirme Süreci
- Ölçüm için ilgili liman başkanlığına başvurulması ve geminin ölçüme hazır hale getirilmesi.
- Ölçümün, geminin plan ve projeleriyle karşılaştırmalı olarak yapılması.
- Tonilato belgesinin düzenlenmesi ve gemide bulundurulması.
- Uluslararası sefer yapan gemilerde ayrıca uluslararası tonilato belgesinin temini.
Yeniden Ölçüm Gerektiren Haller
- Geminin tadilata uğrayarak hacminin değişmesi.
- Güverte üstü yapı ilavesi veya kaldırılması.
- Kullanım amacının değişmesi, örneğin yük gemisinin yolcu taşımaya uygun hale getirilmesi.
- Belgedeki bilgilerle geminin fiili durumu arasında uyumsuzluk tespit edilmesi.
Tadilat sonrasında belge yenilenmeden sefer yapılması, denetimlerde geminin seferden men edilmesine kadar varabilen sonuçlar doğurabilir.
Ölçüm Sonucuna İtiraz
Donatan, ölçüm sonucunu hatalı buluyorsa öncelikle işlemi yapan idareye yazılı başvuruda bulunmalı ve hangi hacim biriminin yanlış hesaplandığını teknik olarak ortaya koymalıdır. Bu aşamada bağımsız bir gemi inşa mühendisi raporu veya klas kuruluşu değerlendirmesi, itirazın en güçlü dayanağıdır. İdarenin ret cevabı üzerine, idari yargıda iptal davası yolu açıktır; dava süresi tebliğ tarihinden işlemeye başlar.
Sicil ve Sözleşme İlişkisi
Tonilato değeri, gemi siciline işlenen bilgiler arasında yer alır ve gemi ipoteği, satış, kira ve sigorta sözleşmelerinde referans alınır. Sicildeki değer ile güncel belge arasındaki fark, alıcı ve finans kuruluşu bakımından ayıp veya yanlış beyan tartışmasına yol açabilir. Devir öncesinde belgenin güncelliğinin kontrol edilmesi bu riski büyük ölçüde ortadan kaldırır.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir. Geminin türü, sefer bölgesi ve yapılan tadilat sürecin sonucunu etkileyebileceğinden, somut durumda teknik ve hukuki değerlendirmenin birlikte alınması uygun olacaktır.