Haksız rekabetin önlenmesine ilişkin bir tebliğ yayımlandıktan sonra asıl yük gümrük aşamasına kayar. 2009/32 sayılı tebliğ bağlamında ithalatçının cevaplaması gereken soru şudur: getirilen önlem benim beyanıma uygulanacak mı, uygulanacaksa hangi oran ve hangi firma üzerinden hesaplanacak? Bu rehber, önlemin fiilen tahsili ve beyan aşamasındaki kontrollere odaklanır.
Kapsam Eşleştirmesi: Eşya, Menşe, Firma
Bir önlemin uygulanıp uygulanmayacağı üç unsurun birlikte örtüşmesine bağlıdır: tebliğde belirtilen eşya tanımı ve gümrük tarife pozisyonu, eşyanın menşe ülkesi ve varsa üretici veya ihracatçı firma. Üçünden biri farklıysa önlem uygulanmaz; buna karşılık tarife pozisyonunun tek başına örtüşmesi de yeterli değildir, eşya tanımı esas alınır. Bu eşleştirme yazılı olarak yapılmalı ve dosyada saklanmalıdır.
Menşe İspatının Ağırlığı
Uygulamada en çok tartışma menşe konusunda çıkar. Sevk ülkesi ile menşe ülkenin karıştırılması, üçüncü ülkeden yapılan basit işlemlerin menşe kazandırdığı varsayımı ve menşe belgesinin sonradan doğrulamada geçersiz çıkması, geriye dönük tahakkuk sonucunu doğurabilir. Tedarikçiden alınan menşe beyanının yanına üretim sürecine dair teknik bilgi, fatura zinciri ve taşıma belgeleri eklenmelidir.
Beyan Sırasında Yapılabilecek Kontroller
- Eşya tanımının tebliğ metniyle kelime kelime karşılaştırılması.
- Firma isminin ticaret unvanıyla birebir örtüşüp örtüşmediğinin kontrolü.
- Ödenecek tutarın hesap yönteminin beyanname öncesinde yazılı olarak teyidi.
- Gerekiyorsa bağlayıcı nitelikte tarife veya menşe bilgisi başvurusu yapılması.
Tahakkuka İtiraz ve Süre Riski
Gümrük idaresince yapılan ek tahakkuk ve para cezası kararlarına karşı öncelikle idari itiraz yolu işletilir. Bu itiraz kanunda öngörülen süre içinde yapılmazsa işlem kesinleşir ve yargı yolu fiilen kapanır. İtirazın sonucu beklenirken teminat karşılığı eşyanın çekilmesi mümkün olabilir; bu tercih, ticari zarar ile finansman maliyeti karşılaştırılarak yapılmalıdır. Süreler tebliğ tarihinden işlediğinden, tebligatın kime ve ne zaman yapıldığı ayrıca doğrulanmalıdır.
Sözleşme Tarafına Rücu
Önlem nedeniyle doğan ek maliyetin kim tarafından üstlenileceği çoğunlukla satış sözleşmesinde düzenlenmemiştir. Teslim şekli, fiyat ayarlaması ve menşe taahhüdüne ilişkin hükümler bu noktada belirleyici olur. İleriye dönük sözleşmelerde menşe garantisine ilişkin açık bir taahhüt ve zarar üstlenme kaydı öngörülmesi, benzer uyuşmazlıkların tekrarını önler.
Bu metin bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; ek tahakkuk veya ceza kararı almış bir ithalatçının, itiraz süresi işlemeye başlamışken belgelerini bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmesi yararlı olur.