Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik, barışçıl toplanma hakkının kullanımına ilişkin idari usulü ayrıntılandırır. Düzenleme, hakkın kullanılmasını izne bağlamaz; kural olan bildirim usulüdür. Uygulamada yaşanan sorunların önemli bölümü, bu ayrımın gözden kaçmasından ve bildirimin usulüne uygun yapılmamasından kaynaklanır.
Bildirim Usulü ile İzin Arasındaki Fark
Barışçıl toplantı, önceden idari makamın onayını almayı gerektirmez. Düzenleme kurulunun, toplantının yerini, saatini, güzergâhını ve kurul üyelerinin kimlik bilgilerini yetkili mülki idare amirliğine bildirmesi esastır. Bildirim karşılığında verilen alındı belgesi, sürecin usulüne uygun başlatıldığını gösteren temel evraktır ve mutlaka saklanmalıdır.
Düzenleme Kurulunun Sorumluluğu
Düzenleme kurulu, etkinliğin barışçıl niteliğinin korunması bakımından belirli yükümlülükler üstlenir. Bu yükümlülükler pratikte şu başlıklarda toplanır:
- Bildirilen güzergâh ve saat sınırlarına bağlı kalınması
- Katılımcılara yönelik düzen ve yönlendirme tedbirlerinin alınması
- Kolluk ile iletişimi yürütecek irtibat kişisinin belirlenmesi
- Etkinliğin sona erdiğinin açıkça duyurulması
Bildirimdeki eksikliğin sonucu
Bildirimin hiç yapılmaması ile eksik yapılması aynı sonucu doğurmaz. Eksikliklerin idarece tamamlattırılması yoluna gidilmesi beklenir. Yine de eksik bildirim, sonradan yapılan idari müdahalelerin gerekçesi olarak öne sürülebildiğinden, ilk aşamada evrakın tam düzenlenmesi önem taşır.
Erteleme ve Yasaklama Kararlarına Karşı Yol
Mülki idare amirliğinin erteleme veya yasaklama yönündeki işlemi bir idari işlemdir ve yargısal denetime tabidir. Burada iki nokta belirleyicidir. Birincisi, kararın gerekçesinin somut olması; genel ve soyut güvenlik gerekçelerinin hakkın özünü ortadan kaldırmaması gerekir. İkincisi, etkinliğin tarihi geçtikten sonra açılan davanın pratik faydasının azalmasıdır. Bu nedenle işlem öğrenilir öğrenilmez yürütmenin durdurulması talebinin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Etkinlik Sırasında Delil Düzeni
Müdahale iddialarının sonradan tartışıldığı dosyalarda görüntü kaydı, tanık beyanı ve tutulan tutanakların örneği belirleyici olur. Düzenleme kurulunun kendi kaydını tutması, kolluk tutanağıyla arasındaki farkların ortaya konulmasını sağlar. Sağlık raporu gerektiren durumlarda raporun gecikmeksizin alınması, nedensellik bağının kurulması bakımından önemlidir.
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır. Toplanma hakkına ilişkin süreçler olayın yeri, zamanı ve içeriğine göre farklı sonuçlar doğurabildiğinden, somut bir müdahale veya yasaklama kararıyla karşılaşıldığında vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme alınması önerilir.