İnfertilite tedavisi, tıbbi yönü kadar hukuki yönü de yoğun bir alandır. Üremeye yardımcı tedavi uygulamaları; kimlerin başvurabileceği, hangi rızaların alınacağı ve kayıtların nasıl tutulacağı bakımından ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Üniversite bünyesinde kurulan bir aile planlaması ve infertilite merkezinin yönetmeliği ise merkezin organlarını ve çalışma esaslarını belirleyerek bu tıbbi faaliyete kurumsal çerçeve çizer.
Tedaviye Erişimde Aranan Koşullar
Üremeye yardımcı tedavi uygulamalarında, tedavinin eşlerin kendi üreme hücreleriyle yapılması esastır ve başvuruda evlilik ilişkisinin belgelenmesi aranır. Üçüncü kişiden hücre veya embriyo kullanımı ile taşıyıcı annelik uygulamaları hukuken kabul edilmemektedir. Yurt dışında yapılan uygulamaların Türkiye'deki hukuki sonuçları, özellikle soybağı bakımından ayrı ve dikkatli bir değerlendirme gerektirir.
Rızanın Alınması ve Geri Alınması
- Rıza, eşlerin her ikisinden ayrı ayrı ve yazılı olarak alınmalıdır.
- Aydınlatma; başarı ihtimalinin garanti edilemeyeceğini, olası komplikasyonları ve alternatifleri kapsamalıdır.
- Saklanan üreme hücresi ve embriyoların akıbetine ilişkin irade, baştan yazılı biçimde belirlenmelidir.
- Eşlerden birinin vefatı ya da evliliğin sona ermesi hâlinde uygulanacak esaslar, rıza metninde açıkça yer almalıdır.
Kayıtların Gizliliği
İnfertilite tedavisine ilişkin bilgiler, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bakımından özel nitelikli kişisel veridir ve çok sınırlı koşullarda işlenebilir. Eşlerden birinin diğerine ait bilgilere kurumdan erişim talebi, hasta mahremiyeti nedeniyle kendiliğinden karşılanamaz. Merkezin araştırma faaliyeti yürütmesi hâlinde, verilerin çalışmalarda kullanımı için ayrıca kimliksizleştirme ve etik kurul süreci işletilmelidir.
Uyuşmazlık Doğduğunda
- Tedavi dosyasının, onam formlarının ve laboratuvar kayıtlarının örneği yazılı olarak talep edilir.
- İddia; aydınlatma eksikliği mi, uygulama hatası mı, yoksa kayıt ve saklama hatası mı olduğu netleştirilir.
- Kamu üniversitesi hastanesi bakımından zarar talepleri idari yargı usulüne göre değerlendirilir.
- Süre sınırları, tedavi sürecinin uzun sürmesi nedeniyle kolayca gözden kaçtığından baştan takvimlenir.
Bu metin bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Üremeye yardımcı tedavi süreçlerinde hem tıbbi hem de aile hukuku sonuçları iç içe geçtiğinden, tedaviye başlamadan önce ya da bir uyuşmazlık doğduğunda belgelerinizin bütün hâlinde incelenmesi önem taşır.