Kooperatiflerde yönetim kurulu üyeleri ile denetçilerin, kooperatifle çıkar çatışması doğuran işlerde bulunmasını sınırlayan düzenlemeler, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu ile kurulan güven ilişkisinin korunmasına hizmet eder. Bağdaşmayan görevlere ilişkin tebliğ, bu sınırın kimleri ve hangi işleri kapsadığını somutlaştırır. Aşağıda konu, ortakların ve yöneticilerin bakış açısıyla incelenmektedir.
Bağdaşmazlık Neden Vardır
Kooperatif yönetiminde görev alan kişi, ortakların ortak menfaatini gözetmek zorundadır. Aynı kişinin ya da yakınının kooperatifle ticari ilişki içinde olması, kararın hangi menfaate göre alındığını denetlenemez hâle getirir. Düzenlemenin amacı, kötü niyeti ispat etmek zorunda kalmadan riskli durumu baştan engellemektir. Bu nedenle bağdaşmazlığın sonuçları, somut bir zarar doğmamış olsa dahi işleyebilir.
Kimler ve Hangi İlişkiler Kapsam İçinde
- Yönetim kurulu üyeleri ve denetçilerin bizzat taraf olduğu işler
- Bu kişilerin eşleri ile belirli derecedeki hısımlarının taraf olduğu işler
- Bu kişilerin ortağı, yöneticisi veya temsilcisi olduğu şirketlerle yapılan sözleşmeler
- Kooperatifin işiyle aynı alanda yürütülen kişisel ticari faaliyetler
Kapsamın belirlenmesinde biçimsel değil fiilî durum esas alınır; araya bir şirket sokularak yapılan işlemler de değerlendirme dışında kalmaz.
Bağdaşmayan Görev Tespit Edilirse
Böyle bir durumun ortaya çıkması hâlinde üç ayrı sonuç gündeme gelebilir. Birincisi görevin sona ermesine ilişkin sonuçlardır. İkincisi, yapılan işlemden doğan zararın tazmini; yöneticiler kooperatife verdikleri zarardan sorumludur ve bu sorumluluk müteselsil nitelik taşıyabilir. Üçüncüsü ise şartları oluşmuşsa güveni kötüye kullanma gibi suç tiplerinin gündeme gelmesidir. Bu üç hat aynı belgelere dayanır: yönetim kurulu karar defteri, sözleşmeler, banka hareketleri ve teklif dosyaları.
Ortakların Kullanabileceği Araçlar
- Genel kurul öncesinde denetim raporlarının ve mali tabloların incelenmesini talep etmek
- Gündeme madde eklenmesi için usulüne uygun başvuruda bulunmak
- Genel kurulda ibraya karşı oy kullanmak ve bunu tutanağa geçirtmek
- Kanuna aykırı genel kurul kararlarına karşı iptal yoluna gitmek
İbra kararının, sorumluluk davalarının kapsamını daralttığı gözden kaçırılmamalıdır; bu nedenle ibra oylamasındaki tutum sonradan büyük önem kazanır.
Yönetici Cephesinde Koruyucu Uygulamalar
Yönetim kurulu üyesinin kendisiyle ya da yakınıyla ilgili bir gündem maddesinde görüşmeye katılmaması ve bu durumun karara açıkça yazılması, hem kooperatifi hem de üyeyi korur. Alım süreçlerinde birden fazla teklif toplanması ve tercih gerekçesinin yazılı hâle getirilmesi, sonraki denetimlerde en güçlü savunma dayanağıdır.
Bu açıklamalar genel niteliktedir. Hısımlık derecesi ve işlem türü bakımından değerlendirme dosyaya göre değişebileceğinden, somut durumunuz için hukuki görüş almanız yerinde olur.