Kişisel koruyucu donanımlarda (KKD) doğru kategori belirlemek, teknik bir tercih değil, doğrudan uygunluk değerlendirme yönteminin ve belgelendirme yükünün ne olacağını tayin eden bir hukuki adımdır. Kategorizasyon rehberine dair tebliğ de tam bu noktada, üreticinin ve ithalatçının ürününü hangi risk grubuna yerleştireceğine yön verir. Yanlış yerleştirme, ürün piyasaya arz edildikten yıllar sonra bile geri dönebilecek bir sorumluluk yaratır.
Kategori Neye Göre Belirlenir?
KKD mevzuatında kategoriler, donanımın koruduğu riskin ağırlığına göre kurgulanır: yüzeysel ve geri dönüşü olan risklere karşı koruyanlar ile ölüm veya kalıcı sağlık zararı doğurabilecek risklere karşı koruyanlar aynı rejime tabi değildir. Ağır risk grubuna giren ürünlerde onaylanmış kuruluş devreye girer ve üretim aşamasının denetimi de sürece dâhil olur. Bu nedenle kategori tespiti, ürünün reklamda vaat edilen koruma düzeyine değil, gerçek kullanım senaryosuna göre yapılmalıdır.
Üretici, İthalatçı ve Dağıtıcının Ayrı Ayrı Yükümlülüğü
- Üretici: teknik dosyayı hazırlamak, uygunluk beyanını düzenlemek, işaretlemeyi ve kullanım kılavuzunu eksiksiz sunmak.
- İthalatçı: ürünü piyasaya sunmadan önce belgelerin varlığını ve tutarlılığını denetlemek; kendi ad ve markasıyla arz ediyorsa üretici sorumluluğunu üstlendiğini bilmek.
- Dağıtıcı: işaret ve belge eksikliği fark edilen ürünü zincirin devamına aktarmamak.
Yanlış Kategorinin Doğurduğu Sonuçlar
Ürün, olması gerekenden daha hafif bir kategoride değerlendirilmişse; yapılan testler yetersiz, alınan belge kapsam dışı ve piyasaya arz hukuka aykırı hâle gelir. Piyasa gözetimi ve denetimi sonucunda ürünün piyasadan çekilmesi, geri çağrılması ve idari para cezası uygulanması gündeme gelebilir. Ticari tarafta ise bayi ve alıcı sözleşmelerinde ayıp ve tazminat talepleri doğar.
İş Kazası Dosyalarına Yansıması
Bir iş kazası sonrası bilirkişi incelemesinde ilk bakılan konulardan biri, kullanılan koruyucunun o riske uygun kategoride ve sertifikalı olup olmadığıdır. Uygunsuz KKD tespiti, işveren yönünden kusur değerlendirmesini ağırlaştırdığı gibi, tedarik zincirindeki firmalara rücu tartışmasını da başlatır. Bu nedenle işletmelerin, satın alınan her koruyucu için sertifika ve kategori bilgisini tarih ve parti numarasıyla arşivlemesi önerilir.
Denetim Öncesi Kısa Kontrol Listesi
- Ürünün korumayı vaat ettiği riskler yazılı olarak listelendi mi?
- Seçilen kategori, bu risk listesiyle uyumlu mu?
- Belgeyi düzenleyen kuruluşun görev kapsamı ürünü kapsıyor mu?
- Kullanım kılavuzu ve işaretleme Türkçe ve okunur mu?
- Teknik dosya, denetimde makul sürede sunulabilecek düzende mi?
Bu yazı yol gösterici bir çerçeve sunar; ürün özelinde kategori tespiti ve belgelendirme stratejisi için teknik ve hukuki değerlendirmenin birlikte yapılması gerekir.