Diş hekimliği fakültelerine bağlı eğitim uygulama ve araştırma merkezleri, aynı anda iki işlevi yürütür: hastaya sağlık hizmeti sunmak ve öğrenciye klinik eğitim vermek. Yönetmelik bu ikili yapıyı düzenlerken, hukuki sorumluluk bakımından hassas bir alan yaratır. Çünkü hasta, hizmeti bir öğrenciden aldığında dahi, karşısında kurumu görür.
Öğrencinin uyguladığı işlemde sorumluluk kime aittir?
Klinik uygulama, sorumlu öğretim elemanının gözetimi altında yürütülür. Gözetim yükümlülüğünün fiilen yerine getirilip getirilmediği, doğan zararda belirleyici olur. Uygulamada en çok tartışılan husus, hastanın işlemi bir öğrencinin yapacağını bilerek kabul edip etmediğidir. Bu bilgilendirmenin yazılı olarak belgelenmemesi, sonradan ispat sorununu doğrudan kurumun aleyhine çevirir.
Aydınlatılmış onam: imza değil, içerik denetlenir
- Planlanan tedavinin alternatifleri ve alternatif tercih edilmemesinin gerekçesi belirtilmelidir.
- İşleme bağlı tipik komplikasyonlar, hastanın anlayabileceği bir dille açıklanmalıdır.
- Tedavinin seans sayısı, süresi ve maliyeti hakkında öngörü verilmelidir.
- Onam formunun matbu ifadelerden ibaret olması, aydınlatmanın yapıldığını tek başına göstermez.
Sağlık verisi ve görüntü kayıtları
Radyografiler, ağız içi fotoğraflar ve tedavi kayıtları, 6698 sayılı Kanun bakımından özel nitelikli kişisel veridir. Bu kayıtların eğitim sunumunda, akademik yayında veya kurum tanıtımında kullanılması, tedavi için alınan onamın kapsamına kendiliğinden girmez; ayrı ve açık bir rıza gerekir. Kayıtların anonimleştirilmesinde, hasta kimliğinin dolaylı yoldan tanınabilir kalmamasına dikkat edilmelidir.
Şikâyet geldiğinde ilk 24 saatin önemi
Hasta şikâyeti, hasta hakları birimine başvuru, malpraktis iddiası veya meslek kuruluşuna bildirim biçiminde gelebilir. Bu aşamada yapılması gereken, tedavi dosyasının bütünlüğünü korumaktır. Kayıt üzerinde sonradan yapılan düzeltme ve eklemeler, işlemin kendisinden daha ağır bir güven sorunu yaratır. Dosyaya dokunmadan tarihli bir örneğinin alınması, sonraki tüm aşamaların temelini oluşturur.
Hangi yargı yolu işler?
Kamu üniversitesine bağlı bir merkezde sunulan sağlık hizmetinden doğan zararlar, kural olarak idarenin hizmet kusuru çerçevesinde idari yargıda tam yargı davasına konu olur. Aynı olay, kişisel kusur iddiası taşıdığında ceza soruşturmasına da yol açabilir. Bu iki sürecin farklı usullere ve farklı sürelere tabi olduğu gözden kaçırılmamalıdır; birinin sonucu diğerini kendiliğinden belirlemez.
Buradaki açıklamalar genel çerçeveyi anlatır. Her tedavi süreci kendi tıbbi ve hukuki koşullarını taşıdığından, hasta ya da hekim tarafında somut bir iddia gündeme geldiğinde dosya bazlı değerlendirme yapılması gerekir.