Üniversitelerin sağlık araştırma ve uygulama merkezleri, hem hasta tedavisi hem eğitim ve araştırma işlevini birlikte yürütür. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi Yönetmeliği, bu yapının organlarını ve işleyişini belirler. Rehberde, merkezin günlük işleyişinde hukuki sonuç doğuran başlıklar sıralanmıştır.
Eğitim ve hizmet işlevinin kesiştiği nokta
Bu merkezlerde tedavi süreçlerine asistan hekim ve öğrenciler de katılır. Hastanın, kendisine müdahale edecek kişilerin niteliği hakkında bilgilendirilmesi ve eğitim amaçlı işlemler bakımından ayrıca rızasının alınması gerekir. Rıza formunun matbu ve genel ifadelerle doldurulması, sonradan doğan uyuşmazlıklarda kurumun elini zayıflatan en yaygın eksikliktir.
Aydınlatılmış onam belgesinin içeriği
Geçerli bir onam, hastanın anlayabileceği dilde ve işleme özgü olmalıdır. Belgede bulunması beklenenler:
- Uygulanacak işlemin adı ve amacı
- Öngörülebilir riskler ve olası komplikasyonlar
- Alternatif tedavi seçenekleri ve hiç tedavi edilmeme ihtimalinin sonuçları
- Hastanın soru sorabildiğine ve süre tanındığına ilişkin kayıt
Onamın işlemden hemen önce, aceleyle imzalatılması, geçerliliği tartışmalı hale getirir.
Tıbbi kayıtların tutulması ve saklanması
Dosya, sonradan yürütülecek her türlü incelemenin tek kaynağıdır. Konsültasyon notlarının, hemşire gözlemlerinin ve ilaç uygulama kayıtlarının zamanında ve düzeltme izi bırakacak biçimde tutulması gerekir. Elektronik sistemde sonradan yapılan değişikliklerin log kaydıyla izlenebilir olması, hem kurumu hem hekimi korur. Kayıt eksikliği, çoğu dosyada iddianın esasından önce tartışılan konudur.
Hasta verilerinin korunması
Sağlık verileri özel nitelikli veri kategorisindedir; erişim yetkilerinin görev tanımıyla sınırlandırılması ve gereksiz erişimlerin denetlenmesi gerekir. Araştırma amacıyla veri kullanımı söz konusu olduğunda, etik kurul izni ve verinin kimliksizleştirilmesi ayrı ayrı ele alınmalıdır. Klinik fotoğraf ve görüntülerin sunum ya da yayında kullanımı için alınan izin, tedavi onamından bağımsızdır.
Şikâyet, inceleme ve sorumluluk ayrımı
Bir olumsuz sonucun ardından idari inceleme, disiplin süreci ve tazminat talebi birbirinden farklı yollardır ve farklı ölçütlere göre yürür. Kurum içi incelemede verilen bir ifade, sonraki aşamalarda dosyaya girebileceğinden, sürecin başında hukuki destek alınması yerinde olur. Hekimin şahsi sorumluluğu ile kurumun sorumluluğu arasındaki ayrım da başvurunun kime yöneltileceğini belirler.
Buradaki bilgiler genel çerçeveyi tanıtır. Sağlık uygulamalarından doğan uyuşmazlıklarda dosya içeriği belirleyici olduğundan, tıbbi kayıtların tamamı incelenmeden yapılacak değerlendirmeler yanıltıcı olabilir.