Acıbadem Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi, sağlık alanında eğitim, simülasyon ve uygulamalı çalışmaları yürütmek üzere düzenlenmiş bir vakıf üniversitesi birimidir. Bu merkezlerde hukuki sorunlar, eğitim faaliyeti ile gerçek hasta bakımının iç içe geçtiği noktada yoğunlaşır.
Eğitim ortamında hasta olduğunda
Öğrencinin gözlemci veya uygulayıcı olarak bulunduğu her işlem, hastanın rızasına dayanmak zorundadır. Tedaviye ilişkin genel onam, eğitim amaçlı gözlem ve uygulamayı kendiliğinden kapsamaz. Hastanın eğitim faaliyetine katılmayı reddetmesi tedavi hakkını etkilemez; bu ilkenin bilgilendirme metninde açıkça yer alması gerekir.
Aydınlatılmış onamın üç unsuru
- Kim uygulayacak: işlemi öğrencinin mi, gözetim altındaki asistanın mı, uzmanın mı yapacağı belirtilmelidir.
- Ne ölçüde: gözlem, yardım veya bizzat uygulama arasındaki fark açık olmalıdır.
- Sonuçları: alternatifler ve olası riskler hastanın anlayabileceği dilde aktarılmalıdır.
3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ile şekillenen sağlık mevzuatı ve hasta hakları düzenlemeleri, onamın yazılı belgelenmesini ve hastaya soru sorma imkânı tanınmasını esas alır. İmzalatılmış ancak açıklanmamış bir form, uyuşmazlıkta savunma değeri taşımaz.
Sağlık verisi ve vaka sunumu
Hasta dosyası verileri 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bakımından özel nitelikli kişisel veridir. Eğitimde kullanılacak vaka sunumlarında kimlik bilgileri kaldırılmalıdır; ancak nadir bir tanı, yaş ve tarih birlikte verildiğinde hastanın teşhis edilebilir hale gelebileceği gözden kaçırılmamalıdır. Görüntü ve video kaydı için ayrıca ve özel olarak izin alınması gerekir.
Simülasyon merkezi neden risk azaltır
- Beceri kazanımının gerçek hasta üzerinde değil, kontrollü ortamda tamamlanması özen yükümlülüğünün somut göstergesidir.
- Simülasyon kayıtları, öğrencinin yetkinlik düzeyinin belgelenmesini sağlar ve sonraki bir uyuşmazlıkta gözetim zincirini ispatlar.
- Yetkinlik değerlendirmesi yapılmadan yapılan görevlendirmeler, kurum sorumluluğunu ağırlaştırır.
Sorumluluğun dağılımı
Bir zarar doğduğunda tartışma çoğu kez gözetim yükümlülüğü üzerinde yürür: öğrenci hangi işlemi, kimin gözetiminde, hangi yetkiyle yapmıştır. Görevlendirme yazıları, nöbet çizelgeleri ve gözetim kayıtları bu sorunun cevabını verir. Kayıt tutulmadığında ispat yükü fiilen kurumun aleyhine döner.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir; her sağlık uyuşmazlığında dosyadaki onam belgeleri, tıbbi kayıtlar ve bilirkişi değerlendirmesi belirleyici olduğundan, somut olayda ayrıntılı hukuki inceleme yapılması gerekir.