İleri düzey simülasyon ve endoskopik cerrahi eğitim merkezleri, hekimlerin gerçek hasta üzerinde uygulama yapmadan önce beceri kazandığı ortamlardır. Acıbadem Üniversitesi bünyesindeki merkeze ilişkin yönetmelik bu faaliyetin kurumsal çerçevesini çizer. Hukuki açıdan öne çıkan soru şudur: bu merkezlerden alınan katılım ya da yetkinlik belgesi, uygulamada hangi anlamı taşır?
Katılım belgesi ile yetki belgesi aynı şey değildir
Bir eğitim programına katıldığını gösteren belge, tek başına belirli bir tıbbi girişimi yapma yetkisi doğurmaz. Yetki, hekimin uzmanlık alanı ve ilgili mevzuattaki düzenlemeler çerçevesinde belirlenir. Belgenin, sahip olmadığı bir anlam yüklenerek tanıtımda kullanılması hem meslek kuralları hem de hasta beklentisinin yönetilmesi açısından risk doğurur. Bu nedenle belge metninde kapsamın açıkça yazılması, hem merkezi hem katılımcıyı korur.
Eğitim kayıtlarının sonraki dosyalarda kullanımı
- Katılım listeleri, hekimin belirli bir tarihte eğitim aldığını gösteren nesnel kayıttır.
- Simülasyon performans kayıtları, beceri düzeyine ilişkin bir gösterge olarak dosyaya girebilir.
- Bu kayıtların saklama süresi ve erişim yetkisi önceden yazılı olarak belirlenmelidir.
- Katılımcının kendi kayıtlarına erişim talebi karşılanabilir biçimde arşivlenmelidir.
Canlı doku ve hasta katılımı içeren uygulamalar
Eğitim programı gerçek hasta üzerinde bir işlem içeriyorsa, hastanın işlemin eğitim amacı taşıdığından ve gözlemci bulunacağından ayrıca haberdar edilmesi gerekir. Genel bir tedavi onamı, eğitim amaçlı gözlem ya da kayıt için yeterli sayılmaz. Görüntü kaydı alınacaksa kaydın amacı, saklanma süresi ve yayımlanıp yayımlanmayacağı ayrı bir metinle açıklanmalı; hastanın reddetmesi hâlinde tedaviye etkisi bulunmadığı belirtilmelidir.
Sorumluluk tartışmasında ayrım noktaları
Bir hastada olumsuz sonuç doğduğunda tartışma, merkezin eğitim faaliyetinden değil, işlemi yapan hekimin uygulamasından yürür. Merkezin sorumluluğu, eğitimin tanıtıldığı biçimde verilmemesi, ekipmanın uygun olmaması ya da katılımcı niteliklerinin gözetilmemesi gibi kendi faaliyet alanına ilişkin eksikliklerde gündeme gelir. Bu ayrımın korunabilmesi, program içeriğinin ve katılım koşullarının yazılı ve ilan edilmiş olmasına bağlıdır.
Merkez yönetimi için öneriler
- Program içeriği, hedef kitle ve ön koşulların duyuruda açıkça yer alması.
- Belge metninde kapsam ve sınırın belirtilmesi.
- Hasta katılımlı uygulamalar için ayrı bir onam şablonu kullanılması.
- Kayıt ve görüntülerin erişim yetkilerinin sınırlandırılması.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir. Sağlık uygulamalarına ilişkin sorumluluk dosyaları teknik ayrıntıya dayandığından, somut olayda tıbbi kayıtların tamamı incelenerek ayrı bir hukuki değerlendirme yapılması gerekir.