Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğüne ait Çermik-Kale (GAP) Projesi kapsamındaki Kale Barajı için alınan kamu yararı kararına bağlı olarak, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 25 inci maddesinin üçüncü fıkrası kapsamındaki sınırlamaya ilişkin sürenin bir defaya mahsus beş yıl uzatılmasına dair 1901 sayılı Karar, proje alanındaki taşınmaz sahipleri bakımından doğrudan sonuç doğurur. Uzatma kararı, taşınmazın hukuken malikte kalmaya devam ettiği ancak fiilen serbestçe kullanılamadığı belirsizlik hâlinin sürmesi anlamına gelir.
Sınırlamanın Kaynağı ve Anlamı
Kamu yararı kararı alınıp ilan edildikten sonra, proje kapsamındaki taşınmazlar üzerinde bir bekleme rejimi doğar. Bu dönemde malik mülkiyetini korur; buna karşılık taşınmaz üzerinde yeni yapı yapmak, değer artırıcı yatırıma girişmek veya alıcı bulmak fiilen güçleşir. Kanun koyucu bu belirsizliğin sonsuza kadar sürmemesi için süre sınırı öngörmüştür. 1901 sayılı Karar ile yapılan, bu sınırın bir kez ve beş yıl için uzatılmasıdır.
Uzatma Kararının Taşınmaz Sahibine Etkisi
- Kamulaştırma yapılmadığı sürece tapu malikte kalır; vergi ve benzeri yükümlülükler devam eder.
- Taşınmaz satılabilir, ancak alıcı bulmak ve gerçek değerine yakın bedel elde etmek zorlaşır.
- Yapı ve tesis yatırımlarında, sonradan kamulaştırma bedeline yansımama riski gündeme gelir.
- Belirsizlik süresi uzadıkça, malikin uğradığı kullanım kısıtının tazmini tartışması güçlenir.
El Atma Ayrımı: Fiilî mi, Hukuki mi
Uygulamada en kritik ayrım budur. İdare taşınmaza fiilen girmiş, su tutmuş, yol veya şantiye kurmuşsa fiilî el atma söz konusudur ve bu durum bedele ilişkin talepleri farklı bir zemine taşır. Buna karşılık taşınmaza fiilen girilmemiş, yalnızca planlama ve kamu yararı kararı nedeniyle kullanım kısıtlanmışsa tartışma hukuki el atma ekseninde yürür. İki hâlin görevli yargı yeri ve ileri sürülecek talepler bakımından farklılık göstermesi nedeniyle, dava açılmadan önce arazideki fiilî durumun belgelenmesi gerekir.
Dosyayı Kurarken Toplanacak Delil
- Kamu yararı kararının ilan tarihini ve ilan şeklini gösteren belgeleri temin edin; süre tartışmasının çıkış noktası budur.
- Taşınmazın güncel tapu kaydını, varsa şerhleri ve imar durumunu alın.
- Arazideki mevcut durumu tarihli fotoğraf ve mümkünse tespit tutanağıyla kayda geçirin.
- Taşınmazdan elde edilen tarımsal geliri gösteren kayıtları saklayın; kısıt nedeniyle uğranan zarar tartışmasında bu belgeler kullanılır.
- İdareye yaptığınız her başvurunun ve alınan cevabın tarihini takvimleyin.
Burada aktarılanlar genel bilgilendirmedir. Süre uzatımının parselinize etkisi, taşınmazın proje alanındaki konumuna ve fiilî duruma göre değiştiğinden, adım atmadan önce dosyanızın ayrıca incelenmesi yerinde olur.