Sosyal sorumluluk merkezleri, öğrencileri saha çalışmasıyla buluşturan projeler yürütür. Faaliyetin gönüllülük esasına dayanması, hukuki sorumluluğun ortadan kalktığı anlamına gelmez; aksine güvenlik, sigorta ve iş birliği yapılan kuruluşun statüsü gibi başlıklar bu tür projelerde daha da öne çıkar.
Merkezin Rolü ve Sorumluluk Alanı
Merkez, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu çerçevesinde kurulan bir birim olarak projeleri planlar, koordine eder ve öğrenci katılımını yönetir. Faaliyet üniversite adına organize edildiğinde, organizasyondan doğan özen yükümlülüğü de kurumda kalır. Bu nedenle merkezin sadece duyuru yapan bir aracı olarak konumlanması gerçek durumu yansıtmaz.
Gönüllü Öğrencinin Statüsü
Gönüllü öğrenci işçi değildir; ancak faaliyet sırasında bir zarar doğduğunda kimin sorumlu olacağı, faaliyetin kim tarafından ve nasıl yönetildiğine göre belirlenir. Özellikle şu durumlarda risk yükselir:
- Şantiye, atölye ya da açık alan gibi fiziki riski yüksek ortamlarda çalışma
- Ulaşımın merkez tarafından organize edilmesi
- Çocuk, yaşlı veya engelli bireylerle doğrudan temas gerektiren projeler
- Afet bölgesi gibi olağanüstü koşullarda yürütülen faaliyetler
İş Sağlığı ve Güvenliği ile Sigorta
Faaliyetin yürütüldüğü işyerinde 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki tedbirlerin alınmış olması, üçüncü kişi konumundaki katılımcılar bakımından da önem taşır. Öğrencilerin katıldığı riskli faaliyetlerde ferdi kaza güvencesinin önceden sağlanması ve katılım listelerinin faaliyet başlamadan kesinleştirilmesi, sonradan doğacak tartışmaların büyük bölümünü ortadan kaldırır.
Bağış, Yardım Toplama ve Ayni Destek
Sosyal sorumluluk projelerinde sık görülen kampanyalar bakımından 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu kapsamındaki izin rejimi gözden kaçırılmamalıdır. İzinsiz yürütülen bir toplama faaliyeti, iyi niyetle yapılmış olsa dahi idari yaptırıma konu olabilir. Ayni bağışlarda ise teslim tutanağı ve dağıtım kaydı tutulması, hesap verilebilirliğin temelidir.
Proje Öncesi Kontrol Sırası
- İş birliği yapılacak dernek veya vakfın statüsünü ve yetkisini teyit edin.
- Faaliyet ve katılımcı listesini yazılı protokole bağlayın.
- Riskli faaliyetlerde güvence ve refakat düzenini önceden kurun.
- Bağış toplanacaksa izin gerekliliğini en baştan değerlendirin.
- Fotoğraf ve tanıtım kullanımı için ayrı rıza alın.
Yukarıdakiler genel yönlendirme amaçlıdır; projenin türü, katılımcı profili ve iş birliği yapılan kuruluşun hukuki statüsü değiştiğinde değerlendirmenin yenilenmesi gerekir.