İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Kadın Sağlığı ve Yardımlı Üreme Teknikleri Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği ile kurulan merkez, hem klinik hizmet hem araştırma yürüten hassas bir alanda faaliyet gösterir. Yardımlı üreme uygulamaları; sağlık hukuku, kişilik hakları ve kişisel verilerin korunması başlıklarının aynı anda devreye girdiği nadir alanlardan biridir. Aşağıda konu, hasta ve hekim açısından risk doğuran noktalar üzerinden ele alınmıştır.
Aydınlatılmış Onamın Kapsamı
Sağlık hizmetinde onam, imzalanmış bir formdan ibaret değildir; hastanın işlemin niteliğini, alternatiflerini, başarı beklentisini ve risklerini anlamış olmasını gerektirir. Yardımlı üreme uygulamalarında onam metninde açıkça yer alması gereken hususlar şunlardır:
- Uygulanacak yöntem ve gerekirse tekrar edilmesi ihtimali
- Olası tıbbi komplikasyonlar ve bunların yönetimi
- Üreme hücrelerinin ve embriyonun saklanma süresi ile süre sonundaki işlem
- Eşlerin onamının hangi aşamalarda ayrı ayrı aranacağı
- Sürecin herhangi bir aşamasında onamın geri alınabileceği
Verilerin Korunmasında Özel Nitelik
Üreme sağlığına ilişkin bilgiler, 6698 sayılı Kanun bakımından özel nitelikli kişisel veri kategorisindedir. Bu veriler için işleme şartları daha dardır, güvenlik yükümlülüğü daha ağırdır. Merkez bünyesinde tutulan kayıtların erişim yetkilerinin kişi bazında sınırlandırılması, log kayıtlarının tutulması ve araştırma amaçlı kullanımda anonimleştirmenin gerçekten geri döndürülemez biçimde yapılması gerekir. Bir ihlal yaşandığında bildirim yükümlülüğü de ayrıca doğar.
Tıbbi Uygulama Hatası İddiasında İspat
Hekimin yükümlülüğü kural olarak sonucu garanti etmek değil, tıbbın gereklerine uygun özenle davranmaktır. Bu nedenle olumsuz sonucun tek başına kusur göstergesi sayılmaması gerekir. Uyuşmazlıkta belirleyici olan unsurlar:
- Tıbbi kayıtların eksiksizliği; yazılmamış işlem, yapılmamış sayılma riski taşır.
- Onam sürecinin belgelenmiş olması ve formun tarihli imzası.
- Endikasyonun dosyada gerekçelendirilmiş olması.
- Bilirkişi incelemesinde tıbbi standartla karşılaştırma yapılabilmesi.
Hangi Yargı Yolu ve Hangi Süre?
Kamu üniversitesi hastanesinde verilen hizmetten doğan zarar iddiaları, hizmet kusuru esasına dayanarak idari yargıda tam yargı davasıyla ileri sürülür. Bu davadan önce idareye başvurulması ve başvuru üzerine işleyen süreye dikkat edilmesi gerekir. Zararın ve failin öğrenildiği tarih, sürenin başlangıcı bakımından tartışmalı olabildiğinden, tıbbi kayıtların temin edildiği tarih de dosyada belgelenmelidir.
Bu yazı genel bilgi sunar; her tıbbi süreç kendi koşullarında değerlendirilir. Bir uygulamaya ilişkin şüphe varsa, önce eksiksiz tıbbi kayıt talebi yapılması ve ardından uzmanlık gerektiren bu alanda hukuki görüş alınması önerilir.