Yapay zekâ ve bilişim alanında faaliyet gösteren bir üniversite araştırma merkezi, klasik akademik birimlerden farklı bir hukuki yük taşır. Üretilen model, işlenen veri ve geliştirilen yazılım; hem telif hem kişisel veri hem de sorumluluk hukukunu aynı anda ilgilendirir. Bu yazı, merkez yönetmeliğinin idari iskeletini kısaca gösterip asıl ağırlığı uygulamada doğan sorunlara verir.
Merkezin İdari İskeleti
Yönetmelik, merkezin amacını, faaliyet alanlarını, müdür ve yönetim kurulunun görev süresini ve karar alma usulünü düzenler. Dayanağını 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'ndan alır. Bu iskelet, merkezin hangi konuda karar alabileceğinin sınırını çizdiği için, dış paydaşlarla yapılacak protokollerde imza yetkisinin kimde olduğu buradan okunur.
Eğitim Verisi ve KVKK
Model eğitiminde kullanılan veri kümesi kişisel veri içeriyorsa, 6698 sayılı Kanun devreye girer. Kritik noktalar şunlardır:
- Verinin toplandığı amaç ile model eğitiminde kullanılan amaç örtüşmelidir; amaç dışı kullanım ayrı bir hukuka aykırılık doğurur.
- İnternetten toplanan verinin "aleni" olması, her koşulda serbestçe işlenebileceği anlamına gelmez.
- Veri sorumlusu sıfatının merkezde mi, üniversitede mi yoksa proje ortağında mı olduğu sözleşmeyle netleştirilmelidir.
- Otomatik karar verme sonucu kişi aleyhine bir sonuç doğuyorsa, ilgili kişinin itiraz hakkı gözetilmelidir.
Yazılım ve Çıktılar Üzerindeki Haklar
Bilgisayar programları 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında eser olarak korunur. Üniversite personelinin görevi gereği ürettiği yazılımda mali hakların kime ait olacağı, kurum içi düzenleme ve sözleşmeyle belirlenir. Öğrenci veya bursiyer katkısı varsa, katkı payının önceden yazılı hale getirilmesi ileride doğacak uyuşmazlığı önler.
Yayın, Barındırma ve İçerik Sorumluluğu
Merkezin geliştirdiği bir arayüz internet üzerinden erişime açılıyorsa, 5651 sayılı Kanun'un yer sağlayıcı ve içerik sağlayıcı ayrımı önem kazanır. Kullanıcı tarafından üretilen içerik barındıran sistemlerde bildirim üzerine kaldırma mekanizmasının kurulması, sorumluluk riskini azaltır.
Sözleşme Öncesi Kontrol Başlıkları
- Veri kaynağının lisans durumu ve kullanım şartları incelendi mi?
- Model çıktısının üçüncü kişiye zarar vermesi ihtimali için sorumluluk sınırlaması yazıldı mı?
- Sanayi iş birliğinde gizlilik ve yayın erteleme süresi kararlaştırıldı mı?
- Etik kurul onayı gereken çalışmalarda onay tarihi proje takvimine işlendi mi?
Bu metin genel çerçeve sunar; yapay zekâ projelerinde hukuki değerlendirme kullanılan veri, sözleşme metni ve çıktının niteliğine göre değiştiğinden somut dosyada ayrıca inceleme yapılmalıdır.