İki ülke arasındaki ilişkileri inceleyen üniversite merkezleri, akademik çalışmanın yanında sıklıkla hukuki karşılaştırma ve belge değerlendirmesi de üretir. Marmara Üniversitesi Türkiye-Almanya İlişkileri Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği, böyle bir merkezin amacını ve organlarını düzenler. Aşağıda, bu alandaki çalışmaların hukuki pratikle kesiştiği noktalar ele alınmıştır.
Yabancı Hukukun Türk Yargılamasındaki Yeri
Bir uyuşmazlıkta yabancı hukukun uygulanması gerekiyorsa, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun devreye girer. Hâkim yabancı hukuku resen araştırır; taraflar da yardımcı olabilir. Uygulamada bu araştırma çoğunlukla uzman görüşü ve resmî kanallardan temin edilen metinlerle yürütülür. Üniversite merkezlerinin karşılaştırmalı çalışmaları burada yararlı bir kaynak oluşturur; ancak bir görüş yazısı, yabancı hukukun içeriğinin usulüne uygun tespiti yerine geçmez.
Belgelerin Tanınması Sorunu
Almanya'da düzenlenmiş bir belgenin Türkiye'de kullanılmasında en sık karşılaşılan engeller şunlardır:
- Apostil şerhinin alınmamış olması
- Yeminli tercüme ve noter onayı zincirinin eksik bırakılması
- Nüfus ve kişi hâli kayıtlarında ad-soyad yazımının iki ülkede farklı olması
- Belgenin geçerlilik süresinin dolmuş olması
Ad ve soyadı yazım farkı, tek başına dosyanın aylarca beklemesine yol açabilen teknik bir sorundur; başvurudan önce kayıtların eşleştirilmesi zaman kazandırır.
Mahkeme Kararlarının Uygulanması
Alman mahkemesince verilmiş bir kararın Türkiye'de hüküm doğurabilmesi için kural olarak tanıma veya tenfiz davası açılması gerekir. Tanıma, kararın kesin hüküm ve kesin delil etkisini sağlar; tenfiz ise icra edilebilirlik kazandırır. Boşanma kararlarında ayrıca idari yoldan nüfusa tescil imkânı da bulunmaktadır; hangi yolun uygun olduğu, kararın niteliğine ve tarafların durumuna göre belirlenir.
Çifte Vatandaşlık ve Statü Meseleleri
Vatandaşlık ilişkileri 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu çerçevesinde değerlendirilir. Askerlik, miras ve sosyal güvenlik konularında iki ülke uygulamasının kesiştiği noktalar özel dikkat gerektirir. Bu alanda verilecek her karar, diğer ülkedeki statüyü de etkileyebileceğinden tek taraflı planlama yapılmamalıdır.
Araştırmacılar İçin Uyarı Başlıkları
- Karşılaştırmalı çalışmalarda hangi tarihli metnin esas alındığını belirtin.
- Yabancı mevzuat çevirisinin gayriresmî olduğunu not düşün.
- Somut dosyalara ilişkin görüş verirken kapsamın sınırını yazılı olarak tanımlayın.
- Alan araştırmasında toplanan verinin sınır ötesi aktarımını önceden hukuki dayanağa bağlayın.
Yukarıdaki bilgiler genel bir çerçeve sunar. Belge, karar veya statü içeren somut bir işiniz varsa, iki ülkenin usul kuralları birlikte değerlendirilmelidir; adım atmadan önce milletlerarası özel hukuk alanında çalışan bir hukukçuya danışmanız önerilir.