Kredi riskine esas tutarın içsel derecelendirmeye dayalı yaklaşımlarla hesaplanması, bankaya kendi model ve verisini kullanma imkânı tanır. Bu imkân bir hak değil, izne bağlı bir yetkidir; verilen izin belirli koşulların sürdürülmesine bağlıdır. Uyuşmazlıkların çoğu, iznin verilme aşamasında değil, sonradan geri alınması veya daraltılması aşamasında doğar.
İzin Neye Dayanır?
Model kullanım izni, modelin teknik yeterliliğinin yanında kurumsal yapıya ilişkin koşulları da içerir: modelin fiilen karar süreçlerinde kullanılması, bağımsız bir doğrulama biriminin bulunması, veri kalitesinin sürdürülebilir olması ve yönetim organının süreçte etkin rol alması. Bu koşullardan birinin zamanla zayıflaması, teknik olarak doğru çalışan bir model için dahi iznin sorgulanmasına yol açabilir.
İzin Geri Alınırsa Ne Olur?
- Standart yaklaşıma dönüş nedeniyle risk ağırlıklı tutarlar yükselebilir.
- Sermaye yeterliliği oranı doğrudan etkilenir.
- Raporlama sistemlerinin kısa sürede değiştirilmesi gerekir.
- Kamuya yapılan önceki açıklamalarla tutarlılık sorunu doğabilir.
- Kredi fiyatlama ve limit süreçlerinin yeniden kurgulanması gündeme gelir.
Bu etkiler zincirleme olduğu için, geri alma kararına karşı hızlı hareket etmek pratik bir zorunluluktur.
Karara İtirazda Öne Çıkacak Argümanlar
- Tespit edilen eksikliğin, iznin tamamen geri alınmasını gerektirecek ağırlıkta olup olmadığı — ölçülülük değerlendirmesi.
- Daha hafif bir tedbirin (süre verme, ek sermaye yükümlülüğü, kısmi kapsam daraltması) yeterli olup olmadığı.
- Eksikliğin giderilmesi için makul bir süre tanınıp tanınmadığı.
- Savunma alınmadan karar tesis edilip edilmediği.
- Kararda dayanılan bulguların bankaya somut biçimde bildirilip bildirilmediği.
Geçiş Döneminin Yönetimi
Karar uygulanmaya başladığında, banka aynı anda hem yeni hesaplamayı kurmak hem de hukuki süreci yürütmek zorunda kalır. Bu iki iş ayrı ekiplere verilmeli, hesaplama değişikliği yapılırken önceki dönem verileri değiştirilmeden saklanmalıdır. Sonraki aşamada tartışma çıktığında, kararın verildiği andaki veri setinin bozulmamış olması büyük önem taşır.
Süre ve Yargı Yolu
Kurum kararlarına karşı idari yargı yolu açıktır ve süre İdari Yargılama Usulü Kanunu çerçevesinde tebliğden itibaren işler. Kurumla yürütülen yazışmaların uzaması, dava süresinin farkına varılmadan tükenmesine yol açabileceğinden, hukuki takvim yazışma takviminden ayrı tutulmalıdır.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve sunar. Model kapsamınız, tespit edilen eksikliğin niteliği ve portföy yapınız sonucu doğrudan etkilediğinden, karar metniyle birlikte hukuki değerlendirme yaptırmanız yerinde olur.