Üniversite bünyesindeki psikoloji uygulama ve araştırma merkezleri, hem araştırma hem de danışanlara yönelik hizmet üretir. Bu ikili yapı, yönetmelik metninde açıkça ayrılmadığında sorun doğurur: aynı kayıt hem klinik dosya hem araştırma verisi olarak muamele görürse, gizlilik ve rıza rejimleri birbirine karışır.
Hizmet ile Araştırmanın Ayrılması
Danışana verilen destek hizmeti ile o danışandan elde edilen verinin bilimsel çalışmada kullanılması, ayrı hukuki temellere dayanır. Hizmet için alınan onam, verinin araştırmada kullanılmasını kendiliğinden kapsamaz. Yönetmelikte merkezin faaliyet alanı sayılırken bu iki başlığın ayrı ayrı gösterilmesi, sonradan çıkacak tartışmaların çoğunu baştan kapatır.
Kişisel Veri Boyutunda Özel Nitelikli Veri Uyarısı
Ruh sağlığına ilişkin bilgiler, 6698 sayılı Kanun bakımından özel nitelikli kişisel veri kategorisindedir ve daha sıkı bir korumaya tabidir. Bu tür verilerde:
- İşleme şartının açıkça belirlenmesi ve kayda geçirilmesi
- Aydınlatma metninin hizmetten önce sunulması
- Erişim yetkisinin ad ad sınırlandırılması
- Saklama süresi dolan kayıtlar için imha prosedürünün fiilen işletilmesi
gerekir. Kâğıt dosyaların kilitli olmayan bir dolapta tutulması dahi tek başına bir güvenlik zafiyeti iddiasına dayanak yapılabilir.
Etik Kurul Onayı Sonradan Alınamaz
İnsan katılımcıyla yürütülen çalışmalarda etik kurul onayının veri toplanmadan önce alınmış olması beklenir. Veri toplandıktan sonra alınan onay, çalışmanın yayımlanmasında ve merkez hakkında yürütülecek incelemede sorun yaratır. Uygulamada en sık yapılan hata, pilot çalışma sayılan aşamada onay aranmadığı varsayımıdır.
Öğrenci Uygulamalarında Sorumluluk Zinciri
Lisans veya lisansüstü öğrencilerin merkez bünyesinde yaptığı görüşmelerde, süpervizyonun kim tarafından ve nasıl yürütüldüğü yazılı olmalıdır. Sorumluluğun kimde olduğu belirsizse, bir şikâyet hâlinde hem öğrenci hem süpervizör hem de merkez yönetimi aynı anda muhatap alınır. Görev dağılımını gösteren yazılı bir merkez kararı bu belirsizliği ortadan kaldırır.
Şikâyet Geldiğinde İlk Adım
Merkez hakkında yapılan bir şikâyet, disiplin soruşturması, kişisel veri şikâyeti ve tazminat talebi olarak üç ayrı hatta ilerleyebilir. Bu hatların süreleri ve muhatapları farklıdır. İlk yapılması gereken, şikâyete konu döneme ait kayıtların bütünlüğünü bozmadan muhafaza altına alınmasıdır; kayıt üzerinde sonradan yapılan düzeltmeler, iyi niyetle yapılmış olsa dahi aleyhe yorumlanabilir.
Burada anlatılanlar genel çerçeveden ibarettir. Merkezin kendi yönetmeliği, üniversite iç düzenlemeleri ve somut şikâyetin içeriği birlikte incelenmeden yön belirlemek doğru olmaz; bu nedenle dosya bazlı hukuki değerlendirme önerilir.