Bilirkişilik Yönetmeliği, 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu'na dayanılarak çıkarılmış ve bilirkişiliği kurumsal bir çerçeveye oturtmuştur. Düzenlemenin iki yüzü vardır: bir yandan bilirkişi olmak isteyenlerin sicile kabul koşullarını belirler, diğer yandan yargılamada raporun nasıl hazırlanacağını ve sınırlarının ne olduğunu ortaya koyar. Uygulamada davanın kaderini belirleyen çoğu tartışma, bu ikinci başlıkta düğümlenir.
Bilirkişiliğin Temel Sınırı: Hukuki Nitelendirme Yasağı
Bilirkişi, çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektiren konularda görüş bildirir. Genel bilgi ve tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulamaz. Bu, hem 6100 sayılı HMK'nın hem de Bilirkişilik Kanunu'nun benimsediği ilkedir. Buna rağmen uygulamada raporların önemli bir kısmı, "davalı kusurludur", "sözleşme geçersizdir" gibi hukuki nitelendirmeler içerir. Böyle bir rapor, hâkimin yerine geçtiği için itirazın en güçlü dayanağını oluşturur.
Rapora İtirazın Doğru Kurgulanması
Rapora itiraz, memnuniyetsizlik beyanı değil teknik bir eleştiri metnidir. Etkili bir itiraz şu eksenlerde kurulur:
- Görev sınırının aşılması: Raporun hukuki değerlendirme içeren bölümleri tek tek gösterilir.
- Dosya kapsamıyla çelişki: Rapordaki kabulün hangi belgeyle bağdaşmadığı sayfa ve tarih vererek belirtilir.
- Yönteme itiraz: Hesaplamada kullanılan veri, tarih veya yöntemin neden hatalı olduğu açıklanır.
- Denetime elverişsizlik: Sonuca nasıl ulaşıldığı gösterilmemişse, rapor gerekçesizdir.
- Eksik inceleme: Mahkemenin sorduğu hangi hususun yanıtsız kaldığı listelenir.
Bu itirazların süresi içinde ve yazılı olarak sunulması gerekir; süresinde itiraz edilmemesi, sonraki aşamalarda ileri sürülebilecek argümanları zayıflatır.
Bilirkişinin Reddi ve Tarafsızlık
Bilirkişinin taraflarla bağlantısı, önceki görüşleri veya menfaat ilişkisi bulunması hâlinde reddi istenebilir. Red sebebinin öğrenilmesinden sonra gecikmeksizin ileri sürülmesi gerekir; sebebi bilerek susmak, sonradan yapılan itirazın dinlenmemesine yol açar. Bilirkişi de kendisini görevden çekmek zorunda kalabileceği hâlleri mahkemeye bildirmekle yükümlüdür.
Sicile Kabul ve Bilirkişilik Faaliyeti
Bilirkişilik yapmak isteyenler bakımından yönetmelik; temel eğitim alma, belirli bir mesleki kıdem, sicile kayıt ve uzmanlık alanı bildirimi gibi koşullar öngörür. Sicilden çıkarma veya başvurunun reddi kararları idari işlem niteliğinde olup, süresi içinde idari yargıda dava konusu edilebilir. Bilirkişinin gerçeğe aykırı rapor düzenlemesi ise ayrıca 5237 sayılı TCK kapsamında ceza sorumluluğu doğurabilir.
Taraf Vekilleri İçin Kontrol Listesi
- Bilirkişinin uzmanlık alanı ile dosyanın konusunun örtüşüp örtüşmediğini ilk aşamada kontrol edin.
- Mahkemenin belirlediği soruların kapsamına, rapor gelmeden önce itiraz edin.
- Rapor tebliğ tarihini kaydedip itiraz süresini takvime işleyin.
- Ek rapor mu, yeni bilirkişi heyeti mi talep ettiğinizi açıkça belirtin.
- Uzman görüşü sunma imkânını, teknik karşı argümanı güçlendirmek için değerlendirin.
Bu açıklamalar genel çerçeveye ilişkindir; her dosyanın teknik yapısı ve yargılama aşaması farklı olduğundan, rapora karşı yapılacak itirazın somut dosya üzerinden hazırlanması gerekir.