Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürlüğü'nün 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 3. maddesinin (g) bendi kapsamında yapacağı mal ve hizmet alımlarına ilişkin yönetmelik, istisna kapsamındaki alımların hangi usulle yürütüleceğini belirler. İstisna kapsamına girmek, alımın hukuk dışı olduğu anlamına gelmez; aksine idare kendi yönetmeliğiyle bağlıdır ve bu yönetmeliğe aykırılık, işlemin iptali sebebini oluşturur.
3/(g) İstisnası Ne Anlama Gelir?
Kamu İhale Kanunu, belirli kamu teşebbüslerinin ticari ve sınai faaliyetleri çerçevesinde doğrudan üretim veya ana faaliyetiyle ilgili yaptığı alımları genel ihale usulünün dışında tutar. Bu istisna, sürat ve ticari esneklik gerekçesine dayanır. Ancak istisna kapsamının sınırı vardır: alım, ana faaliyetle bağlantılı olmalı ve yönetmelikte tanımlı usule uygun yürütülmelidir. Kapsam dışı bir alımın 3/(g) adı altında yapılması, en sık rastlanan hukuka aykırılık iddiasıdır.
İstisna Alımlarında Şikâyet Rotası Farklıdır
- 3/(g) kapsamındaki alımlar bakımından Kamu İhale Kurumu'na itirazen şikâyet yolu kural olarak kapalıdır; bu yol, kanun kapsamındaki ihaleler için öngörülmüştür.
- İsteklinin ilk adımı, idarenin kendi yönetmeliğinde gösterilen idareye şikâyet usulüdür.
- Şikâyetin reddi ya da yanıtsız kalması hâlinde uyuşmazlık, idari yargıda iptal davası olarak görülür.
- Yanlışlıkla KİK'e yapılan başvuru, süreyi koruyacağı varsayımıyla beklenmemelidir; bu, hak kaybının en sık sebebidir.
İtiraz Konusu Olabilecek Tipik Sakatlıklar
- Yaklaşık maliyetin dayanaksız belirlenmesi ve rekabeti kısıtlayan sınır değer uygulaması.
- Teknik şartnamenin belirli bir markayı işaret edecek şekilde düzenlenmesi.
- Yeterlik kriterlerinin, işin niteliğiyle orantısız biçimde ağırlaştırılması.
- Aşırı düşük teklif açıklaması istenirken eşit muamele ilkesinin gözetilmemesi.
- Değerlendirme dışı bırakma gerekçesinin somut belge yerine genel ifadelerle yazılması.
Süre Yönetimi ve Delil
İstisna alımlarında süreler kısa ve dokümana bağlıdır. İhale dokümanının indirildiği tarih, zeyilname bildirimi, teklif verme saati ve kesinleşen ihale kararının tebliğ tarihi ayrı ayrı kayıt altına alınmalıdır. Elektronik ortamda yürütülen alımlarda sistem kayıtları ve ekran görüntüleri, sonradan ispat bakımından belirleyici olur. İdareye yapılan şikâyetin kayıt tarihini gösteren evrak, dava dilekçesine mutlaka eklenmelidir.
Sözleşme İmzalandıktan Sonra
İhale süreci tamamlanıp sözleşme kurulduktan sonra uyuşmazlığın niteliği değişir; artık sözleşmenin ifasına ilişkin tartışmalar gündeme gelir. Bu aşamada iptal talebi yerine, sözleşme hükümleri ve tazminat talepleri öne çıkar. Bu nedenle itiraz edilecekse, sözleşme imzalanmadan önce harekete geçmek pratik açıdan çok daha etkilidir.
Buradaki bilgiler genel çerçeve niteliğindedir. İstisna kapsamındaki alımlarda usul kurumdan kuruma değiştiği için, başvuru yapmadan önce ilgili yönetmeliğin güncel metnini ve dosyanızı bir hukukçuyla incelemeniz uygun olur.