Çatışma analizleri ve barış araştırmaları alanında kurulan üniversite merkezlerine ilişkin yönetmelikler, merkezin araştırma, yayın ve iş birliği faaliyetlerinin çerçevesini belirler. Bu alandaki çalışmalar hassas gruplarla yapılan saha görüşmelerine dayandığı için, hukuki risk esas olarak katılımcı verisinin toplanması, saklanması ve yayımlanması aşamalarında doğar.
Hassas Nitelikli Veriyle Çalışmanın Zemini
Kişilerin siyasi görüşü, dini inancı, etnik kökeni veya sağlık durumuna ilişkin bilgiler 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bakımından özel nitelikli kişisel veri sayılır ve işlenmesi daha katı koşullara bağlıdır. Saha araştırmasında bu tür verilerin toplanacağı öngörülüyorsa, aydınlatma metni ve açık rıza süreci araştırma tasarımının bir parçası olarak kurgulanmalıdır. Rızanın sonradan geri alınabileceği de planlamaya dâhil edilmelidir.
Katılımcı Korumasında Uygulanabilir Adımlar
- Ham ses ve görüntü kayıtları ile deşifre metinlerinin ayrı ortamlarda ve şifreli tutulması.
- Kimlik bilgisi ile anlatı içeriğinin ayrıştırıldığı kodlama sistemi kullanılması.
- Yayında dolaylı tanımlayıcıların (yer, meslek, olay tarihi bileşimi) kişiyi teşhis edilebilir kılmamasına dikkat edilmesi.
- Verinin saklama süresinin ve imha yönteminin baştan belirlenmesi.
- Yurt dışı ortak kurumla veri paylaşımında aktarım rejiminin ayrıca değerlendirilmesi.
Yayın Aşamasındaki Sorumluluk Alanları
Araştırma çıktısında yer alan ifadeler, üçüncü kişilerin kişilik haklarına ilişkin uyuşmazlık doğurabilir. Somut kişilere yönelen isnatların kaynağa dayandırılması, aktarılan beyanın kimin ifadesi olduğunun açıkça belirtilmesi ve değer yargısı ile olgu iddiasının ayrıştırılması, sonradan doğabilecek talepler bakımından belirleyici olur. İnternet üzerinden yayımlanan içeriklerde 5651 sayılı Kanun kapsamındaki içerik kaldırma ve erişim engelleme başvuruları da gündeme gelebilir.
Etik Kurul ve Kurumsal Onay Zinciri
- Araştırma tasarımı etik kurul başvurusundan önce veri işleme yönüyle gözden geçirilir.
- Onay kapsamı ile fiilen yürütülen saha çalışmasının örtüşmesi sağlanır.
- Kapsam değişikliğinde ek onay alınır, mevcut onaya dayanılarak genişletme yapılmaz.
- Onay belgeleri ve rıza formları proje dosyasında birlikte saklanır.
Merkez Kararlarının Niteliği
Merkez organlarının proje kabul, ret veya yayın onayına ilişkin kararları kurum içi idari işlem niteliğindedir; bu kararlara karşı önce kurumsal itiraz yolları kullanılmalı, ardından idari yargı seçeneği değerlendirilmelidir.
Bu metin genel bilgi sunmaktadır. Hassas gruplarla yürütülen saha çalışmalarında veri işleme ve yayın kararları somut olayın koşullarına göre değiştiğinden, proje başlamadan hukuki görüş alınması yerinde olur.