Ulusal meslek standartları, bir mesleğin başarıyla yürütülebilmesi için gereken bilgi, beceri, tavır ve tutumları tanımlayan resmi metinlerdir. Bu standartların Resmî Gazete'de tebliğ ile yayımlanması, ilgili meslek için ortak bir referans oluşturur. 2018/4 sayılı Tebliğ gibi düzenlemeler de belirli meslekler bakımından bu tanımı yürürlüğe koyar.
Meslek Standardı ile Ulusal Yeterlilik Farkı
İki kavram sıkça karıştırılır. Meslek standardı, mesleğin ne olduğunu ve görev-işlem yapısını tanımlar. Ulusal yeterlilik ise o standarda dayanılarak hazırlanan, sınav ve belgelendirme kriterlerini içeren metindir. Kişi, standarda göre değil, yeterliliğe göre sınava girer ve belge alır. Dolayısıyla bir standardın yayımlanmış olması, tek başına o meslekte belge zorunluluğu doğduğu anlamına gelmez; zorunluluk ayrı bir düzenlemeyle getirilir.
Belge Zorunluluğunun İş İlişkisine Etkisi
- Zorunlu meslek listesinde yer alan bir işte belgesiz çalıştırma, işveren bakımından idari yaptırım riski doğurur.
- Belge, kural olarak kişiye bağlıdır ve iş yeri değiştiğinde geçerliliğini korur.
- Belgenin geçerlilik süresi dolduğunda yenileme süreci işletilmelidir; sürenin takibi çalışanın olduğu kadar işverenin de sorumluluğundadır.
- İşe alım ilanlarında belge şartı aranması, standardın kapsamıyla uyumlu biçimde ifade edilmelidir.
Sınav ve Belgelendirme Sürecinde İtiraz
Sınav sonucuna, sınav sürecinin yürütülüşüne veya belgenin iptaline ilişkin kararlar için önce yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşuna itiraz edilir. Kuruluşun kendi itiraz ve şikâyet prosedürü, bu aşamanın nasıl işleyeceğini belirler. Sonuç alınamazsa, yetkilendirmeyi yapan kuruma şikâyet yolu ve nihayetinde idari yargı yolu gündeme gelir. Uygulamada en sık yapılan hata, itirazın kuruluşun belirlediği süre içinde yapılmaması ve doğrudan yargıya gidilmesidir.
İşveren Açısından Uyum Adımları
- İş yerindeki görev tanımlarını, yayımlanmış meslek standartlarındaki görev-işlem yapısıyla karşılaştırın.
- Zorunlu belge kapsamındaki pozisyonları ayrı bir listede izleyin.
- Çalışanların belge geçerlilik sürelerini özlük dosyasında takip edin.
- Belgelendirme kuruluşunun yetkilendirme kapsamının, alınan belgeyi kapsadığını teyit edin.
- Alt yüklenici çalıştırılan işlerde belge şartını sözleşmeye yazın.
Çalışanın Dikkat Etmesi Gerekenler
Sınava girmeden önce yeterlilik biriminin hangi görevleri kapsadığı okunmalı; alınacak belgenin fiilen yapılan işi karşılayıp karşılamadığı kontrol edilmelidir. Yanlış birimden alınan belge, iş yerinde geçerli sayılmayabilir. Ayrıca eğitim veren kuruluş ile belgelendirme yapan kuruluşun farklı kurumlar olabileceği, eğitime katılmanın tek başına belge doğurmadığı unutulmamalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Belge zorunluluğunun kapsamı meslek grubuna göre değişebildiğinden, işletmenizin veya mesleğinizin durumu için yürürlükteki tebliğ ve yeterlilik metinleri üzerinden ayrı bir inceleme yapılması önerilir.