Mersin ilinde tesis edilecek Mut Zeytinlik-Dağpazarı enerji nakil hattının yapımı amacıyla bazı taşınmazların TEDAŞ Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına dair 2452 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, enerji nakil hatlarına özgü bir bedel tartışmasını beraberinde getirir: direk yeri mülkiyeti ile hat koridoru irtifakı arasındaki ayrım.
Enerji Nakil Hatlarında İki Katmanlı Kamulaştırma
Enerji nakil hatlarında genellikle direklerin oturduğu küçük alanlar mülkiyet olarak kamulaştırılırken, iletkenlerin geçtiği koridor bakımından irtifak hakkı kurulur. Bu iki katman için ayrı ayrı bedel hesaplanması gerekir. Uygulamada malikler sıklıkla yalnızca direk yeri için ödeme yapıldığını, koridor kısıtlamasının karşılıksız kaldığını fark ederek itiraz eder. Bilirkişi raporunun bu iki kalemi ayrı gösterip göstermediği ilk kontrol edilmesi gereken husustur.
Zeytinlik ve Meyve Bahçelerinde Değerleme
- Ağaçların yaşı, cinsi ve verim durumunun tek tek tespit edilmesi.
- Verimli ağaçlarda net gelir yöntemine göre yapılan hesabın denetlenmesi.
- Kesilen ağaçların yerine yenisinin dikilmesi halinde geçecek verim süresinin dikkate alınması.
- Zeytinlik alanlara ilişkin özel koruma düzenlemelerinin gündeme gelip gelmediği.
- Hat altında kalan bölümde ilerideki dikim yasağının yarattığı kalıcı kayıp.
Tarımsal Faaliyete Etkisi
Hat koridoru, yalnızca ağaç dikimini değil, yüksek boylu tarım makinelerinin kullanımını, sulama sisteminin kurulumunu ve seracılık gibi faaliyetleri de sınırlayabilir. Bu etkiler soyut ifadelerle değil, parselin işletme biçimine dair somut verilerle anlatıldığında bilirkişi raporuna yansır. Parselde yürütülen üretimin geçmiş yıllara ait kayıtları, bu noktada en güçlü dayanaktır.
Yapım Süreci ve Sonrasında Doğan Talepler
- Direk montajı ve iletken çekimi sırasında oluşan geçici zararlar ayrıca ileri sürülebilir.
- Bakım ve onarım amaçlı geçişlerin sürekli hale gelmesi, ayrı bir tazmin tartışması doğurabilir.
- Kamulaştırma sınırları dışına taşan fiili müdahaleler bakımından farklı hukuki yollar gündeme gelir.
- Her aşamada tarihli fotoğraf ve tespit tutanağı ile durum kayıt altına alınmalıdır.
Anlaşma mı, Dava mı?
Kamulaştırma Kanunu uyarınca idare, dava aşamasından önce malikle satın alma usulü çerçevesinde anlaşmayı deneyebilir. Anlaşma sağlandığında kural olarak bedele ilişkin uyuşmazlık sona erer. Bu nedenle teklif edilen rakamın direk yeri, koridor irtifakı, ağaç bedeli ve arta kalan alandaki değer kaybını kapsayıp kapsamadığı imza öncesinde kalem kalem kontrol edilmelidir. Aciliyet koşuluna ilişkin itiraz ise idari yargıda ayrıca değerlendirilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Ağaç sayısı, parselin konumu ve hattın güzergâhı sonucu değiştirdiğinden, anlaşma veya itiraz öncesinde dosyanızın uzmanca incelenmesi yerinde olur.