2811 sayılı Karar ile 4857 sayılı İş Kanunu'nun geçici 10. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında yer alan süreler bir ay uzatılmıştır. Bu iki fıkra, salgın döneminin en tartışmalı iki kuralını içerir: işverenin iş sözleşmesini feshetme yetkisine getirilen sınırlama ve işverene tanınan tek taraflı ücretsiz izne çıkarma imkânı. Sürenin uzatılması, bu iki kuralın uygulanacağı takvimi genişletir.
Fesih Sınırlamasının Kapsamı ve Sınırı
Düzenleme, iş sözleşmelerinin işveren tarafından feshedilmesini kural olarak yasaklamıştır. Ancak yasak mutlak değildir; ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâller ile benzeri sebepler, belirli süreli sözleşmenin süresinin sona ermesi, iş yerinin kapanması ve faaliyetinin sona ermesi gibi istisnalar öngörülmüştür. Uygulamadaki asıl çekişme, işverenin gerçekte ekonomik gerekçeyle yaptığı feshi istisna kapsamına sokmaya çalışmasından doğar.
Yasağa Aykırı Feshin Sonuçları
- Yasak kapsamındaki bir fesih, sonuç doğurmayan bir işlem olarak değerlendirilir ve işçi lehine talep hakları doğurur.
- İşveren bakımından, işçi başına idari para cezası riski gündeme gelir.
- Fesih tarihinin doğru saptanması kritiktir; bu tarih hem yasağın kapsamını hem de arabuluculuk ve dava sürelerini belirler.
Ücretsiz İzin Yetkisi Nerede Biter?
Geçici madde, işverene işçiyi tamamen veya kısmen ücretsiz izne ayırma yetkisi tanımıştır. Bu yetkinin kullanılması, işçiye haklı nedenle fesih hakkı vermeyeceği yönünde açık bir kural içerir. Buna karşılık ücretsiz izin, süresiz veya keyfî bir araç değildir; düzenlemenin öngördüğü dönem sona erdikten sonra işçiyi rızası olmadan ücretsiz izinde tutmak, olağan iş hukuku kurallarına döner ve işçiye haklı fesih zemini oluşturabilir.
Nakdi Ücret Desteği ile İlişkisi
Ücretsiz izne ayrılan ve kısa çalışma ödeneğinden yararlanamayan işçiler için nakdi ücret desteği öngörülmüştür. Burada sık yaşanan sorun, işçinin fiilen çalıştığı hâlde ücretsiz izinde gösterilmesidir. Bu durum hem desteğin geri alınmasına hem de işçinin ücret farkı taleplerine yol açar. İşçinin çalıştığı günleri bağımsız delillerle (mesajlaşma, servis kaydı, üretim çizelgesi, müşteri yazışması) kayıt altına alması önem taşır.
Uyuşmazlık Halinde İzlenecek Sıra
- Fesih veya ücretsiz izin bildiriminin yazılı örneğini ve tebliğ tarihini alın.
- İşçilik alacakları ve işe iade taleplerinde arabuluculuk zorunlu ilk adımdır; başvuruyu süresinde yapın.
- Bordro, banka ödemeleri ve hizmet dökümünüzü karşılaştırıp eksikleri listeleyin.
- Tanık olabilecek çalışma arkadaşlarınızın bilgilerini not edin.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir; her feshin gerekçesi, tarihi ve iş yerinin durumu farklı sonuç doğurabileceğinden, adım atmadan önce dosyanızı bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz tavsiye edilir.