Diaspora çalışmaları yürüten üniversite araştırma merkezleri, bilimsel faaliyetin yanında yurt dışı kurumlarla protokol yapma, proje yürütme ve yayın üretme işlevleri taşır. Necmettin Erbakan Üniversitesi Erol Güngör Türk Diasporası Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği, merkezin bu faaliyetlerinin çerçevesini çizer. Hukuki açıdan öne çıkan konu, merkez faaliyetlerinin üniversite tüzel kişiliğini bağlayacak biçimde nasıl yürütüleceğidir.
Merkez Kimi Temsil Eder?
Araştırma merkezleri kural olarak ayrı bir tüzel kişilik değildir; üniversite tüzel kişiliği içinde faaliyet gösterir. Bu nedenle merkez adına imzalanan protokoller, ancak yetkili organın kararı ve rektörlük onayıyla üniversiteyi bağlar. Yetkisiz imzalanan belgeler, sonradan taraflar arasında sorumluluk tartışmasına yol açar. Yönetmelikte yönetim kurulunun ve müdürün yetki sınırının nasıl çizildiği bu yüzden kritiktir.
Proje Yürütürken Kontrol Edilecekler
- Proje bütçesinin hangi usule göre yönetileceği ve harcama yetkilisinin kim olduğu
- Yurt dışı ortaklarla yapılacak protokolde uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözüm maddesi
- Araştırma çıktıları üzerindeki fikri hakların paylaşımı
- Saha çalışmalarında toplanan kişisel verilerin işlenme dayanağı
Diaspora Araştırmalarında Veri Koruma Boyutu
Yurt dışında yaşayan kişilerle yapılan anket, mülakat ve arşiv çalışmaları çoğu zaman kişisel veri içerir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında, katılımcıların aydınlatılması, verinin amaca bağlı işlenmesi ve saklama süresinin belirlenmesi gerekir. Etnik köken, siyasi görüş veya inanç bilgisi gibi özel nitelikli veriler söz konusu olduğunda işleme koşulları daha dardır ve ayrı bir dikkat ister. Anonimleştirilmiş veriyle çalışmak, hem etik kurul sürecini hem hukuki riski hafifletir.
Yayın ve Atıf Disiplini
- Arşiv belgelerinin kullanım izni, ilgili kurumdan yazılı olarak alınır.
- Mülakat kayıtları için katılımcı onamı, kullanım amacını da kapsayacak biçimde belgelenir.
- Ortak yayınlarda yazar sıralaması ve kurum adresi kullanımı, proje başında yazılı olarak kararlaştırılır.
Uyuşmazlık Çıkarsa
Merkez içi görevlendirme, proje ödeneği veya akademik değerlendirmeye ilişkin idari işlemlere karşı önce kurum içi başvuru yolu tüketilir; sonuç alınamazsa idari yargı gündeme gelir. Uluslararası protokollerden doğan uyuşmazlıklarda ise sözleşmede kararlaştırılan yetkili merci belirleyici olur.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel niteliktedir. Protokol metinleri ve proje şartnameleri birbirinden çok farklı olabildiğinden, imza öncesinde metnin hukukçu gözüyle incelenmesi kayıpları önler.