Üniversitelerin sosyal medya ve dijital güvenlik alanında kurduğu merkezler, eğitim ve araştırmanın yanında veri toplama, içerik analizi ve farkındalık çalışmaları yürütür. Bu faaliyetler doğrudan internet mevzuatı ve kişisel veri hukukuyla kesişir. Bu rehber, merkez faaliyetlerinin hukuki sınırlarını ve bu sınırların aşıldığı noktada ortaya çıkan sorumluluğu inceler.
Araştırma Amaçlı Veri Toplamanın Sınırı
Sosyal medyada herkese açık bir hesabın paylaşımına erişilebilir olması, o verinin serbestçe işlenebileceği anlamına gelmez. 6698 sayılı Kanun kapsamında kişiyi belirli veya belirlenebilir kılan her veri kişisel veridir. Merkezin toplu içerik analizi yapması hâlinde işleme şartlarından hangisine dayandığı, saklama süresinin ne olduğu ve anonimleştirmenin nasıl yapıldığı önceden yazılı olarak belirlenmelidir.
İçerik Kaldırma ve Erişim Engeli Talepleri
Kişilik hakkı ihlal edilen kişiler, 5651 sayılı Kanun çerçevesinde içerik sağlayıcıya veya yer sağlayıcıya başvurabilir; sonuç alınamazsa sulh ceza hâkimliğinden erişimin engellenmesine karar verilmesi talep edilebilir. Merkez tarafından yayımlanan bir rapor veya vaka analizinde gerçek kişilerin tanınabilir hâle gelmesi, bu tür taleplerin muhatabı olma sonucunu doğurabilir.
Farkındalık Eğitiminde Sık Yapılan Hatalar
- Gerçek olayların, mağdurun tanınmasına imkân verecek ayrıntılarla anlatılması
- Ekran görüntülerinin hesap adı ve profil fotoğrafı bulanıklaştırılmadan kullanılması
- Sızıntı veri setlerinin "eğitim materyali" adı altında dağıtılması
- Katılımcı listelerinin etkinlik sonrası süresiz saklanması
Siber Olay İncelemesinde Delil Bütünlüğü
Merkezin teknik inceleme yaptığı hâllerde, elde edilen dijital kayıtların sonradan bir ceza soruşturmasında kullanılabilmesi delilin bütünlüğüne bağlıdır. İnceleme yapılan cihazın imajının alınması, özet değerinin kaydedilmesi ve el değiştirme zincirinin belgelenmesi gerekir. Bu adımlar atlanırsa, teknik olarak doğru bir tespit hukuken tartışmalı hâle gelebilir. Adli mercilerce yürütülmesi gereken işlemlerin merkez tarafından üstlenilmemesi de ayrıca önemlidir.
Merkez Yönetimi İçin Kontrol Listesi
- Her araştırma projesi için ayrı etik kurul onayı alın ve dosyada tutun.
- Veri işleme envanterini güncel tutun, saklama sürelerini yazın.
- Yayımlanacak metinlerde kimlik ifşası riskini ikinci bir gözle kontrol ettirin.
- Üçüncü kişilerden gelen kaldırma taleplerine cevap verecek bir iletişim kanalı belirleyin.
Bu değerlendirme genel bir çerçeve çizer. Dijital alandaki mevzuat ve uygulama hızlı değiştiğinden, somut bir proje veya şikâyet söz konusu olduğunda güncel düzenlemeler ışığında hukuki görüş alınması uygun olur.