Sürdürülebilirlik alanında çalışan üniversite merkezleri, giderek artan biçimde şirketlere danışmanlık veriyor, rapor hazırlıyor ve ölçüm modelleri geliştiriyor. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi bünyesindeki merkeze ilişkin yönetmelik akademik yapıyı kurar; ancak bu tür bir merkezin ürettiği çıktının dışarıda nasıl kullanıldığı, rekabet ve tüketici hukuku bakımından ayrı bir risk alanı yaratır.
Akademik Rapor Ticari Tanıtıma Dönüşünce
Bir şirketin, merkezden aldığı sürdürülebilirlik değerlendirmesini reklamında kullanması sık rastlanan bir uygulamadır. Burada iki ayrı sorun doğar. Birincisi, raporun kapsamı dar olduğu hâlde ürünün tamamına yayılan bir izlenim verilmesi. İkincisi, üniversite adının bir onay ya da sertifika gibi sunulmasıdır. Ticari reklamlarda tüketiciyi yanıltıcı ifade kullanılması, tüketicinin korunmasına ilişkin mevzuat çerçevesinde idari yaptırım konusu olabilir; bu nedenle sözleşmede raporun tanıtımda nasıl kullanılabileceği açıkça sınırlanmalıdır.
Sözleşmeye Konulması Gereken Kayıtlar
- Raporun kapsamı, dayandığı veri seti ve geçerlilik dönemi
- Üniversite ve merkez adının hangi mecralarda, hangi ibareyle anılabileceği
- Verinin şirket tarafından sağlandığı hâllerde doğruluk sorumluluğunun kime ait olduğu
- Raporun bir sertifika ya da akreditasyon olmadığına ilişkin açık kayıt
- Üçüncü kişilere karşı sorumluluğun sınırı
Veri Kaynağı ve Bağımsızlık Sorunu
Sürdürülebilirlik değerlendirmeleri büyük ölçüde şirketin kendi beyanına dayanır. Beyanın doğruluğu bağımsız olarak denetlenmediyse, rapor metninde bunun açıkça belirtilmesi gerekir. Aksi hâlde, sonradan beyanın gerçeği yansıtmadığı anlaşıldığında, tartışma raporu hazırlayan merkeze de yönelir. Metodolojinin, veri kaynağının ve sınırlılıkların rapor içinde ayrı bir bölümde gösterilmesi, hem akademik dürüstlüğün hem hukuki savunmanın gereğidir.
Çıktıların Ticarileştirilmesinde İzlenecek Sıra
- Danışmanlık işini merkezin yönetmelikteki faaliyet alanıyla eşleştirin.
- Üniversite iç onay ve döner sermaye sürecini işletmeden iş başlatmayın.
- Geliştirilen model ve yazılım için fikri hak sahipliğini baştan yazın.
- Çıkar çatışması beyanını proje dosyasına ekleyin.
- Rapor teslim edildikten sonra yapılan kullanım için denetim hakkı saklı tutun.
Bu değerlendirme genel niteliktedir ve her danışmanlık ilişkisinin kendi koşulları vardır. Bir sürdürülebilirlik raporunun ticari kullanımından doğan uyuşmazlıkta, sözleşme metni ile fiilî tanıtım materyalinin birlikte incelenmesi gerekir.