Kadın ve aile çalışmaları merkezlerinin faaliyetleri büyük ölçüde saha araştırmasına dayanır. Bu nedenle yönetmeliğin pratik karşılığı, çoğunlukla proje başlatma ve etik onay aşamasında ortaya çıkar. Aşağıda, projenin hukuka uygun biçimde kurgulanması için gereken adımlar ele alınmaktadır.
Proje Öncesi Karar Zinciri
- Proje önerisi merkez müdürlüğüne sunulur ve konu kapsamına uygunluğu değerlendirilir.
- Yönetim kurulu kararı alınmadan sahaya çıkılmaması esastır; aksi hâlde çıktının kurumsal aidiyeti tartışmalı hale gelir.
- İnsan katılımlı araştırmalarda ilgili etik kurulun onayı alınır.
- Dış kaynaklı fonlarda, destekleyici kurumun ek koşulları sözleşmeye yansıtılır.
Katılımcı Onamı ve Veri İşleme
Görüşme, anket ve odak grup çalışmalarında elde edilen veriler kişisel veri niteliğindedir. 6698 sayılı Kanun uyarınca aydınlatma yapılmalı; verinin hangi amaçla işleneceği, ne kadar süreyle saklanacağı ve kimlerle paylaşılacağı katılımcıya anlaşılır biçimde bildirilmelidir. Aile içi ilişkilere dair veriler, açığa çıktığında ağır sonuç doğurabileceğinden anonimleştirme baştan tasarlanmalıdır.
Yayın Aşamasındaki Riskler
- Küçük örneklemlerde, doğrudan isim verilmese dahi kişinin tanınabilir hale gelmesi.
- Ham verinin ek dosya olarak yayımlanması ve geri döndürülemez ifşa.
- Üçüncü kişilere ilişkin beyanların doğrulanmadan aktarılması ve kişilik hakkı ihlali iddiası.
- Ortak yazarlıkta katkı sırasının önceden yazılı olarak kararlaştırılmaması.
Uygulamada En Sık Görülen Aksaklık
Etik onay alınmadan başlatılan veri toplama faaliyeti, sonradan onay alınsa bile toplanan verinin kullanılamamasına yol açabilir. Bu, aylarca süren saha çalışmasının boşa gitmesi anlamına gelir. Onay tarihi ile ilk görüşme tarihinin uyumu, denetimlerde ilk bakılan noktalardandır.
Belgelerin Saklanması
Onam formları, etik kurul kararı, yönetim kurulu kararı ve saha planı tek bir dosyada, tarih sırasıyla saklanmalıdır. Herhangi bir itiraz veya inceleme durumunda sürecin usulüne uygun yürütüldüğünü gösterecek olan bu belgelerdir.
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçeve niteliğindedir. Proje sözleşmeleri, fon koşulları ve veri işleme metinleri kuruma göre farklılaştığından, imza öncesinde hukuki inceleme yaptırılması tavsiye edilir.