Liman, marina, kanal ve su yolu projelerinde deniz veya göl tabanından çıkarılan malzemenin nereye, nasıl ve hangi koşullarda bırakılacağı ayrı bir izin rejimine tabidir. Dip tarama malzemesinin çevresel yönetimine ilişkin yönetmelik, bu sürecin çerçevesini kurar. Konu, hem yatırımcı hem de yüklenici bakımından ağır idari yaptırım riski taşır.
Süreç Nereden Başlar?
Tarama faaliyeti çoğunlukla daha büyük bir projenin parçasıdır ve o projenin çevresel değerlendirme sürecinden bağımsız düşünülemez. Bu nedenle ilk kontrol, taramanın ana projenin çevresel izin kapsamında yer alıp almadığıdır. Kapsam dışında kalan ya da sonradan genişletilen tarama miktarları için ayrıca başvuru gerekir. Miktar artışının "küçük bir revizyon" sayılması, uygulamada en sık karşılaşılan yanılgıdır.
Malzemenin Karakterizasyonu
İzin sürecinin teknik omurgasını, çıkarılacak malzemenin analizi oluşturur. Burada dikkat edilmesi gerekenler:
- Numune alma noktalarının alanı temsil edecek şekilde belirlenmesi
- Numunelerin yetkili laboratuvarda analiz edilmesi
- Kirletici parametrelerin analiz raporunda eksiksiz yer alması
- Numune alma tarihinin ve zincirinin belgelenmesi
Yetersiz numaneye dayalı bir raporla alınan izin, sonradan yapılan denetimde sorgulanır ve faaliyet durdurulabilir.
Bertaraf veya Yeniden Kullanım Seçeneği
Malzeme, kirlilik düzeyine göre farklı yollara ayrılır: dolgu amaçlı yeniden kullanım, belirlenmiş bir sahaya boşaltım veya kontrollü bertaraf. Yeniden kullanım kâğıt üzerinde en ekonomik seçenek görünse de, malzemenin kullanılacağı alandaki koşullara uygunluğu ayrıca değerlendirilir. Dolgu yapılan alanın sonradan farklı amaçla kullanılması hâlinde sorumluluk yeniden gündeme gelebilir.
Denetim ve Yaptırım Aşaması
İzinsiz veya izne aykırı tarama ve boşaltım, idari para cezası ve faaliyetin durdurulması sonucunu doğurabilir. Ayrıca çevre kirliliğine yol açan fiiller bakımından Türk Ceza Kanunu'nda düzenlenen çevreyi kasten veya taksirle kirletme suçları gündeme gelebilir. Şirket yönetimi bakımından burada belirleyici olan, karar zincirinin kimde olduğu ve gözetim yükümlülüğünün nasıl yerine getirildiğidir.
İdari Yaptırıma Karşı Savunma Hazırlığı
- İzin belgesi, ekleri ve varsa revizyon yazışmalarını tarih sırasıyla derleyin.
- Boşaltım koordinatlarına ilişkin seyir ve konum kayıtlarını temin edin; bu kayıtlar iddianın merkezinde yer alır.
- Yüklenici ile aranızdaki sözleşmede çevresel yükümlülüğün kime ait olduğunu tespit edin.
- Tutanağın düzenlenme usulünü ve tebliğ tarihini kontrol edin; itiraz süresi bu tarihe bağlıdır.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir. Çevre mevzuatı uygulamasında proje tipi, saha koşulları ve izin metni belirleyici olduğundan, denetim veya yaptırımla karşılaşılması hâlinde gecikmeden hukuki değerlendirme yapılması önerilir.