Yetenek tarama ve yönlendirme amacıyla kurulan üniversite merkezleri, çoğunlukla çocuk ve ergen yaş grubuyla çalışır; ölçme araçları uygular, sonuç raporu düzenler ve aileye yönlendirme yapar. Katılımcının çocuk olması, bu merkezleri diğer araştırma merkezlerinden ayıran ve hukuki hassasiyeti en yüksek noktaya taşıyan unsurdur.
Rızayı Kim Verir, Çocuğun Kendi İradesi Ne Kadar Dikkate Alınır?
Çocuk bakımından hukuki işlemlerde velayet hakkını birlikte kullanan anne ve babanın iradesi esastır. Uygulamadaki en yaygın eksiklik, boşanmış ailelerde yalnızca bir ebeveynin imzasıyla yetinilmesidir. Velayet durumu belgelenmeden alınan izin, sonradan diğer ebeveynin itirazıyla tartışmalı hale gelebilir. Bunun yanında, ayırt etme gücüne sahip çocuğun sürece katılma isteğinin de yaşına uygun bir dille alınması, hem etik hem hukuki bakımdan beklenen uygulamadır. Bu nedenle iki katmanlı bir onam yapısı kurulmalıdır: veliden yazılı izin, çocuktan yaşına uygun sözlü/yazılı onam.
Test Sonuçları Özel Nitelikli Veri Sayılabilir mi?
Yetenek taraması kapsamında toplanan bilgiler, sıradan bir kayıt gibi görünse de içerik itibarıyla gelişimsel ve sağlık durumuna ilişkin değerlendirmeler barındırabilir. 6698 sayılı KVKK uyarınca sağlık verileri özel nitelikli kişisel veri kategorisindedir ve daha sıkı koruma gerektirir. Merkez bakımından asgari yükümlülükler:
- Aydınlatma metninin, verinin hangi amaçla ve ne kadar süreyle saklanacağını açıkça belirtmesi.
- Test ham verileri ile rapor çıktılarının ayrı erişim yetkileriyle saklanması.
- Kimlerin veriye erişebileceğinin yazılı olarak belirlenmesi.
- Saklama süresi sonunda imha prosedürünün uygulanması ve tutanaklanması.
- Veri ihlali halinde bildirim sürecinin önceden kurgulanmış olması.
Rapor ve Yönlendirmenin Sınırı
Merkez tarafından düzenlenen değerlendirme raporunun, tanı koyucu bir sağlık raporuyla karıştırılmaması gerekir. Rapor metninde, hangi ölçme aracının kullanıldığı, sonucun hangi koşullarda geçerli olduğu ve raporun hangi amaçla kullanılamayacağı açıkça yazılmalıdır. Sınırı yazılmamış bir rapor, okul yerleştirme ya da veli arasındaki bir uyuşmazlıkta kapsamı dışında kullanıldığında merkezi beklenmedik bir tartışmanın içine sokar.
Sonuçların Üçüncü Kişilerle Paylaşımı
Okul, kurum ya da başka bir uzmanla paylaşım talebi geldiğinde, paylaşımın dayanağı ayrıca değerlendirilmelidir. Velinin genel nitelikli izni, her paylaşımı meşru kılmaz; paylaşımın amacı, alıcısı ve kapsamı belirli olmalıdır. Mahkeme veya yetkili makam tarafından yazılı olarak istenen bilgilerde ise, talebin dayanağı ve kapsamı yazıdan teyit edilerek yalnızca istenenle sınırlı bilgi verilmelidir.
Merkez Yönetimi İçin İşleyiş Sırası
- Başvuruda velayet durumunun belgeyle tespiti.
- Aydınlatma ve izin metinlerinin ayrı ayrı imzalatılması.
- Çocuğun yaşına uygun bilgilendirilmesi ve onamının kaydı.
- Uygulama, puanlama ve raporlamanın kayıt altına alınması.
- Raporun yalnızca izin verilen kişilere teslimi ve teslim tutanağı.
- Saklama süresi dolan verilerin imha kaydıyla silinmesi.
Bu yazı genel çerçeve sunmak amacıyla hazırlanmıştır. Çocuk katılımlı ölçme ve değerlendirme süreçlerinde velayet, veri koruma ve raporlama boyutları birlikte değerlendirilmesi gerektiğinden, merkez süreçlerinizin veya kişisel bir uyuşmazlığın hukuki incelemeden geçirilmesi önerilir.