Sağlık kuruluşlarının afet ve acil durumlara hazırlıklı olması, 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ve 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ile çizilen kamusal sorumluluğun somut yansımasıdır. HAP Uygulama Yönetmeliği, hastanelerin plan hazırlama, tatbikat yapma, ekip görevlendirme ve planı güncelleme yükümlülüklerini düzenler. Bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi, afet anında yaşanan zararlarda hizmet kusuru tartışmasının merkezine oturur.
Planın İçermesi Beklenen Temel Unsurlar
- Olay yönetim yapısı ve görev kartlarıyla tanımlanmış sorumluluk zinciri
- Kapasite artırım senaryoları, hasta yönlendirme ve tahliye planı
- Kritik altyapının (elektrik, su, tıbbi gaz, veri sistemleri) yedeklenmesi
- Personel çağrı sistemi ve haberleşme alternatifleri
- Tatbikat takvimi ile tatbikat sonrası düzeltici faaliyet kaydı
İhmalin Sorumluluk Boyutu
Kamu hastanelerinde ortaya çıkan zararlar bakımından idarenin hizmet kusuru sorumluluğu gündeme gelir ve tam yargı davası açılır. Özel sağlık kuruluşlarında ise sözleşmesel ve haksız fiil sorumluluğu birlikte değerlendirilir. Her iki hâlde de tartışma, planın hiç yapılmaması, güncellenmemesi veya kâğıt üzerinde kalıp uygulanabilir olmaması üzerinde yoğunlaşır. Kişisel kusurun ağırlığına göre 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'ndaki taksirle yaralama veya öldürme hükümleri ayrıca değerlendirilebilir.
Tahliye ve Yapı Güvenliği Kesişimi
Deprem sonrası dosyalarda, hastane binasının yapısal durumu ile planın uygulanabilirliği birbirinden ayrı ama bağlantılı iki inceleme konusudur. Yapı denetim raporları, güçlendirme kararları ve bunların uygulanma tarihleri; planın öngördüğü tahliye rotalarının fiilen kullanılabilir olup olmadığıyla birlikte incelenmelidir. Çıkışların kapalı veya depo olarak kullanılıyor olması, plan metnindeki doğru ifadeleri anlamsız kılar.
Uyuşmazlıkta Delil Toplama Sırası
- Olay tarihinde yürürlükte olan plan metninin ve onay tarihinin istenmesi
- Son tatbikat tutanakları ile tatbikat sonrası eksiklik raporlarının celbi
- Nöbet çizelgeleri, çağrı kayıtları ve olay anındaki personel mevcudunun tespiti
- Jeneratör bakım kayıtları ve kesintiye ilişkin log bilgileri
- Denetim raporları ile varsa idari yaptırım kararlarının dosyaya eklenmesi
Hastane Yönetimi İçin Önleyici Kontroller
Planın en sık göz ardı edilen bölümü güncelleme kaydıdır. Personel değişikliğinden sonra görev kartlarının yenilenmemesi, iletişim listelerinin eskimesi ve tatbikat sonuçlarının plana işlenmemesi, denetimde ilk tespit edilen eksikliklerdir. Bu kayıtların tarihli ve imzalı tutulması, hem denetim hem yargılama aşamasında kurumun lehine belge oluşturur.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir; afet sonrası bir zarar iddiasında, kurumun statüsüne göre görevli yargı yolu ve süreler değiştiğinden vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme yapılması önemlidir.