Bağımlılıkla mücadele alanında çalışan üniversite merkezleri; danışmanlık, eğitim, farkındalık çalışması ve akademik araştırma yürütür. Bu faaliyetler doğrudan kişilerin sağlık durumuna temas ettiği için, merkezin yönetmeliği okunurken görev listesi kadar gizlilik ve veri güvenliği boyutuna bakmak gerekir.
Merkezin Görev Sınırı
Bir araştırma ve uygulama merkezi, üniversitenin bir birimi olarak çalışır ve görev alanı yönetmelikte sayılanlarla sınırlıdır. Tedavi hizmeti sunulması ile eğitim, danışmanlık ve araştırma yürütülmesi birbirinden farklı hukuki niteliklere sahiptir; merkez bünyesinde sağlık hizmeti verilecekse bunun ayrı sağlık mevzuatı gerekliliklerine tabi olacağı unutulmamalıdır. Merkezlerin kuruluşu 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu çerçevesinde gerçekleşir.
Özel Nitelikli Veriyle Çalışmak
Bağımlılık, kişinin sağlık durumuna ilişkin bir bilgidir ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu anlamında özel nitelikli kişisel veri sayılır. Bu tür verilerin işlenmesi, sıradan verilere göre çok daha dar koşullara bağlıdır. Uygulamada dikkat edilmesi gereken başlıklar:
- Danışan kayıtlarının kimlik bilgisinden ayrıştırılarak tutulması
- Erişim yetkisinin yalnızca ilgili personelle sınırlanması ve loglanması
- Araştırma yayınlarında bireylerin dolaylı yoldan da teşhis edilememesi
- Kayıtların saklama süresinin ve imha yönteminin önceden belirlenmesi
Reşit Olmayan Danışanlar
Merkezin çalışma alanına çocuk ve gençler giriyorsa, veli veya vasinin rızası ile çocuğun üstün yararı arasındaki denge ayrıca değerlendirilmelidir. Çocuğa ilişkin koruyucu tedbirler bakımından 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamındaki mekanizmalar gündeme gelebilir. Bu alanda çalışan personelin, kanunun öngördüğü bildirim yükümlülüklerini bilmesi gerekir.
Sır Saklama ve Bildirim Gerilimi
Danışmanlık ilişkisinde öğrenilen bilgilerin gizliliği esastır. Buna karşılık, öğrenilen bir durum suç teşkil ediyorsa bildirim yükümlülüğü doğabilir; kamu görevlilerinin bu yükümlülüğü 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nda ayrıca düzenlenmiştir. Gizlilik ile bildirim arasındaki bu gerilim, merkezin iç prosedürlerinde önceden yazılı hâle getirilmediğinde personeli zor durumda bırakır.
Kurumsal Hazırlık Önerileri
- Danışan kayıt formlarında aydınlatma metninin ayrı ve anlaşılır olması
- Personel için gizlilik taahhüdü ve düzenli eğitim
- Araştırma projelerinde etik kurul onayının önceden alınması
- Veri ihlali hâlinde izlenecek adımların yazılı prosedüre bağlanması
Yukarıdaki açıklamalar bilgilendirme amaçlıdır. Sağlık verisi içeren bir faaliyette, uygulamaya geçmeden önce hem veri koruma hem sağlık mevzuatı yönünden değerlendirme yapılması önerilir.