Tehlikeli madde bulunduran işletmelerde, kaza anında ne yapılacağının önceden yazılı hâle getirilmesi zorunludur. Dâhili acil durum planı, bu hazırlığın belgesidir. Konuya ilişkin tebliğ; planın kimler tarafından, hangi içerikle hazırlanacağını ve ne sıklıkla gözden geçirileceğini düzenler. Bu rehber, işletme yöneticisi açısından tabloyu özetler.
Planın Amacı Nedir?
Dâhili acil durum planı, kaza sonrasında değil, kaza ihtimaline karşı hazırlanır. Amacı, olayın etkilerini işletme sınırları içinde sınırlandırmak, çalışanların tahliyesini düzenlemek ve dış müdahale ekipleriyle koordinasyonu sağlamaktır. Planın kâğıt üzerinde kalması, denetimde en sık tespit edilen eksikliktir; tatbikat kayıtları bu nedenle plan kadar önemlidir.
Planda Bulunması Beklenen Unsurlar
- Olası kaza senaryoları ve her senaryo için müdahale adımları
- Acil durum ekipleri, görev dağılımı ve yedek sorumlular
- Alarm ve haberleşme zinciri; kim, kimi, hangi sırayla arayacak
- Tahliye yolları, toplanma alanları ve sayım usulü
- Dış kurumlarla koordinasyon ve bilgi verme yöntemi
- Planın gözden geçirilme ve güncellenme takvimi
İş Sağlığı ve Güvenliği ile Kesişim
Dâhili acil durum planı, işletmenin 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki yükümlülüklerinden bağımsız değildir. Risk değerlendirmesi, acil durum planlaması, çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitimi bu kanunun temel başlıklarıdır. İki metnin birbirine referansla hazırlanmaması, aynı konuda çelişen iki ayrı prosedürün ortaya çıkmasına yol açar.
Kaza Gerçekleşirse Sorumluluk Nasıl Değerlendirilir?
Ciddi bir endüstriyel kazadan sonra genellikle üç ayrı süreç aynı anda yürür: idari yaptırım, tazminat talepleri ve ceza soruşturması. Ceza boyutunda, ölüm veya yaralanma sonucu doğmuşsa 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun taksirle işlenen suçlara ilişkin hükümleri gündeme gelir. Bu değerlendirmede, işletmenin öngörülebilir riske karşı hangi tedbirleri aldığı ve planın fiilen uygulanıp uygulanmadığı belirleyici olur.
Belgelendirme: Sonradan Üretilemeyen Delil
Bir kaza sonrasında işletmenin elini güçlendiren tek şey, olaydan önce düzenlenmiş belgelerdir. Tatbikat tutanakları, eğitim katılım listeleri, ekipman bakım kayıtları ve planın revizyon tarihleri bu kapsamdadır. Bu belgelerin tarih ve imza içerecek şekilde düzenli arşivlenmesi, hem denetimde hem yargılamada karşılığı olan bir hazırlıktır.
Yıllık Kontrol Listesi
- Plan, işletmedeki proses ve madde değişikliklerini yansıtıyor mu?
- Ekip listelerindeki isimler ve telefon numaraları güncel mi?
- Son tatbikat ne zaman yapıldı, tutanağı arşivde mi?
- Yeni işe başlayanlar acil durum eğitimini aldı mı?
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Tehlikeli madde bulunduran işletmelerde, tebliğin güncel hâli ve işletmeye özgü risk profili birlikte değerlendirilerek uzman desteğiyle çalışılması gerekir.