Yapay zekâ ve veri bilimi alanında kurulan üniversite merkezleri, teknik kapasitenin yanında ciddi bir hukuki uyum yükü de taşır. Çalışılan malzeme çoğu zaman kişisel veridir ve üretilen model ile veri kümesi üzerindeki haklar önceden belirlenmezse, proje bittikten sonra çözülmesi güç uyuşmazlıklar doğar. Bu rehber, merkez faaliyetlerini bu iki eksende inceler.
Veri Kaynağının Hukuki Dayanağı
Bir projeye başlarken sorulması gereken ilk soru, verinin nereden ve hangi hukuki sebeple geldiğidir. 6698 sayılı Kanun kapsamında işlenen kişisel veriler bakımından aydınlatma yükümlülüğü ile işleme şartlarının sağlanması gerekir. Verinin anonim hale getirildiği iddia ediliyorsa, bunun geri döndürülemez biçimde yapıldığı teknik olarak gösterilmelidir; aksi halde veri kişisel veri olmaya devam eder.
Model, Veri Kümesi ve Fikri Haklar
- Eğitim verisi üzerindeki haklar ile eğitilmiş model üzerindeki haklar ayrı ayrı ele alınmalıdır.
- Dış paydaşlı projelerde çıktının kullanım lisansı, protokolde açıkça yazılmalıdır.
- Açık kaynak bileşenlerin lisans koşulları, ticarileşme aşamasında sınırlayıcı olabilir.
- Öğrenci ve araştırmacı katkılarının kayda geçirilmesi, sonraki hak tartışmalarını önler.
Barındırma, Aktarım ve Güvenlik
Verinin nerede barındırıldığı ve yurt dışına aktarılıp aktarılmadığı, uyum açısından belirleyici bir başlıktır. Bulut hizmeti kullanımı çoğu zaman aktarım sonucunu doğurur ve ek koşullar gerektirir. Ayrıca merkezin internet ortamındaki hizmetleri bakımından 5651 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülükler gündeme gelebilir. Veri ihlali halinde gecikmeksizin bildirim yükümlülüğüne karşı hazırlıklı olmak, olay anında zaman kaybını önler.
Proje Başlangıcında Yapılacaklar
- Veri envanteri çıkarın; her veri kümesi için kaynak, hukuki sebep ve saklama süresi yazın.
- Etik kurul onayı gerekip gerekmediğini proje tasarımı aşamasında karara bağlayın.
- İş birliği protokollerine gizlilik, hak paylaşımı ve sona erme halinde veri iadesi maddeleri koyun.
- Erişim yetkilerini kişi bazında kayıt altına alın ve düzenli olarak gözden geçirin.
Bu içerik genel bilgi vermek üzere hazırlanmıştır. Veri yoğun projelerde ilgili mevzuat hızla gelişmekte olduğundan, sözleşme ve uyum belgeleriniz için güncel duruma göre ayrı bir hukuki değerlendirme yaptırmanız yerinde olur.