Sağlayıcı ile alıcı arasındaki distribütörlük, bayilik, franchise ve tek satıcılık sözleşmeleri rekabet hukukunda dikey anlaşma olarak nitelendirilir. 2002/2 sayılı Tebliğ, bu anlaşmaların belirli koşullarla grup halinde muafiyetten yararlanmasını düzenler.
Muafiyetin Mantığı
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun, rekabeti sınırlayan anlaşmaları yasaklar; aynı Kanun belirli şartların varlığında muafiyet tanınmasına da imkân verir. Grup muafiyeti tebliği, her sözleşme için ayrı ayrı başvuru yapılmasını gerektirmeden, tebliğdeki koşulları sağlayan dikey anlaşmaların otomatik olarak muafiyet kapsamında sayılmasını sağlar. Bu, bir izin belgesi değil; kendi kendini değerlendirme rejimidir.
Muafiyeti Ortadan Kaldıran Ağır Sınırlamalar
- Yeniden satış fiyatının belirlenmesi: Alıcının satış fiyatının sabitlenmesi veya asgari fiyat dayatılması
- Bölge ve müşteri kısıtları: Tebliğde izin verilen istisnalar dışında pasif satışların engellenmesi
- Seçici dağıtımda çapraz tedarik yasağı ve son kullanıcıya satışın engellenmesi
- Yedek parça temininin sınırlanması
Bu tür bir hüküm sözleşmede yer aldığında, muafiyet yalnızca o madde bakımından değil, çoğu zaman anlaşmanın bütünü bakımından ortadan kalkar. Uygulamada en büyük risk, tavsiye fiyatın fiilen zorunlu fiyata dönüştürülmesidir; e-posta, sipariş sistemi uyarısı ve sevkiyat durdurma pratikleri bunu ispatlayan delillere dönüşebilir.
Pazar Payı Eşiği ve Rekabet Etmeme
Grup muafiyeti, sağlayıcının ilgili pazardaki payının tebliğde belirtilen eşiği aşmaması koşuluna bağlıdır. Ayrıca rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi ve sözleşme sonrası kapsamı da tebliğdeki sınırlar içinde kalmalıdır. Pazar tanımının dar mı geniş mi yapılacağı, çoğu dosyanın kaderini belirler.
Şirket İçi Uyum Adımları
- Yürürlükteki tüm bayilik ve distribütörlük sözleşmelerini fiyat, bölge ve süre başlıkları altında tarayın.
- Saha ekiplerinin yazışmalarını fiyat yönlendirmesi açısından düzenli olarak gözden geçirin.
- Online satış politikanızın pasif satışı engellemediğini doğrulayın.
- İlgili pazar payı hesabını yazılı bir değerlendirme notuna bağlayın ve güncelleyin.
- Yerinde inceleme ihtimaline karşı çalışanlara davranış rehberi hazırlayın; verilerin silinmesi ayrı ve ağır bir yaptırım sebebidir.
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; dağıtım ağınızın somut yapısı ve pazar payınız üzerinden ayrı bir rekabet hukuku değerlendirmesi yapılması yerinde olur.