Gümrük Genel Tebliği (Transit Rejimi), eşyanın gümrük vergileri askıya alınmış hâlde bir gümrük idaresinden diğerine taşınmasının usulünü düzenler. Rejimin cazibesi vergilerin taşıma sırasında ödenmemesidir; riski ise, eşyanın varış idaresine usulüne uygun sunulmaması hâlinde askıya alınan tüm yüklerin bir anda muhatabın karşısına çıkmasıdır.
Rejimin Sona Ermesi ile İbra Arasındaki Fark
Uygulamada en çok karıştırılan husus budur. Eşyanın varış idaresine sunulmasıyla rejim sona erer; ancak asıl sorumlu bakımından yükümlülüğün kalkması, hareket idaresinin ibra işlemine bağlıdır. Sürücünün eşyayı teslim ettiğini söylemesi veya elindeki imzalı bir kâğıt, ibra anlamına gelmez. Bu nedenle taşımacı ve asıl sorumlu, her beyan için ibra durumunu sistem üzerinden izlemeli; ibra edilmemiş beyanlar bekletilmeden araştırılmalıdır. Aylar sonra gelen bir araştırma yazısında delil toplamak, sıcağı sıcağına yapılacak işten kat kat zordur.
Teminat Yönetimi
Transit işlemlerinde verilen teminat, uyuşmazlık çıktığında ilk başvurulacak kaynaktır. Kapsamlı teminat kullanan işletmelerin gözden kaçırdığı noktalar şunlardır:
- Teminat tutarının, aynı anda yolda olan sevkiyatların toplam yük değerini karşılayıp karşılamadığı
- Hassas eşya niteliğindeki kalemler için farklı bir hesabın gerekip gerekmediği
- Kefil veya banka teminat mektubunun geçerlilik süresinin sefer süresini aşması
- Teminatın kullanılması hâlinde asıl sorumlunun kime rücu edeceğinin sözleşmede yazılı olması
Yolda Yaşanan Olaylar
Kaza, arıza, mühür kopması veya güzergâh değişikliği gibi durumlarda yapılması gereken, en yakın gümrük idaresine derhal başvurup durumu tespit ettirmektir. Sürücünün kendi inisiyatifiyle yükü aktarması veya mührü yenilemesi, sonradan telafisi güç bir usulsüzlük iddiasına dönüşür. Filo işleten şirketlerde bu konu, sürücülere verilen yazılı talimatta tek sayfalık bir akış şeması hâlinde bulundurulmalıdır; olay anında telefonla merkeze ulaşılamaması ihtimali baştan hesaba katılmalıdır.
Araştırma Yazısı Geldiğinde
- Yazının hangi beyanı ve hangi tarihi kapsadığını tespit edin ve cevap süresini takvime işleyin.
- Sevkiyata ait CMR, teslim tesellüm belgesi, tartı fişi ve varsa varış idaresi kayıtlarını toplayın.
- Aracın konum verilerini, o güzergâhta bulunduğunu gösterecek şekilde çıkarın.
- Alıcının eşyayı teslim aldığını gösteren ticari kayıtları (fatura, stok girişi, ödeme) ekleyin.
- Cevabı süresi içinde ve dayanak belgelerin listesiyle birlikte yazılı olarak verin.
Alternatif İspat İmkânı
Rejimin usulüne uygun sonlandırıldığını gösteren asıl kayıt bulunamasa bile, eşyanın varış yerine ulaştığını ve serbest dolaşıma girdiğini gösteren başka belgelerle durumun ortaya konulabildiği hâller vardır. Bu nedenle "ibra görünmüyor" bilgisiyle karşılaşıldığında baştan ödeme yoluna gidilmemeli; önce ticari belge zinciriyle ispat imkânı değerlendirilmelidir.
Ceza Kararına İtiraz
Ek tahakkuk ve ceza kararına karşı önce gümrük idaresi nezdindeki itiraz yolu tüketilmelidir. Bu aşama atlanarak doğrudan yargıya gidilmesi usul yönünden sorun doğurur; itirazın reddi hâlinde dava süresi ret kararının tebliğinden itibaren hesaplanır.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir. Beyanınızın türü, teminat yapınız ve idarenin tespitleri sonucu değiştirebileceğinden, araştırma yazısı veya ceza kararı tebliğ edildiğinde süreleri kaçırmadan hukuki destek alınması önerilir.