Yabancıların Türkiye'de çalışmasına ilişkin izin rejimi, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ile kurulmuş; Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği ile başvuru usulü, değerlendirme ölçütleri ve iptal hâlleri ayrıntılandırılmıştır. Bu rehber, işveren ve yabancı çalışan tarafında en çok sorun çıkaran üç aşamayı ele alır: başvurunun kim tarafından yapılacağı, ret kararına karşı ne yapılacağı ve iznin iptalini doğuran davranışlar.
Başvuruyu Kim Yapar, Nereden Yapılır
Yurt içinden yapılacak başvurularda kural, geçerli ikamet iznine sahip yabancı adına işverenin elektronik ortamda başvurmasıdır. Yurt dışından yapılan başvurularda ise yabancı, bulunduğu ülkedeki Türk temsilciliğine başvurur ve dosya işveren tarafından tamamlanır. Bu iki yolu karıştırmak, dosyanın işleme alınmadan iade edilmesine yol açar. Bağımsız çalışma izni ve Turkuaz Kart gibi özel başvuru türlerinde ise değerlendirme ölçütleri tamamen farklıdır.
Değerlendirmede Belirleyici Ölçütler
- İşyerinde çalışan Türk vatandaşı sayısı ile yabancı sayısı arasındaki oran,
- Ödenmesi taahhüt edilen ücretin, görevin niteliğine uygunluğu,
- İşverenin ödenmiş sermaye, brüt satış veya ihracat tutarına ilişkin eşikleri karşılaması,
- Yabancının eğitim ve mesleki deneyiminin, talep edilen görevle uyumu.
Meslek icrası için ayrıca denklik veya oda kaydı gereken alanlarda (sağlık, mühendislik, eğitim gibi) çalışma izni tek başına yeterli olmaz; ilgili meslek mevzuatındaki izin ayrıca alınmalıdır.
Ret Kararı Geldiğinde
Ret kararına karşı öncelikle idari itiraz yolu öngörülmüştür; bu aşama tüketilmeden dava açılması, başvurunun usulden reddine neden olabilir. İtiraz dilekçesinde soyut bir talep yerine, ret gerekçesindeki her bir eksikliğe belge ile cevap verilmesi gerekir. İtirazın reddi hâlinde idari yargıda iptal davası açılabilir; burada dava açma süresinin tebligat tarihinden işlemeye başladığı unutulmamalıdır.
İzni Fiilen Geçersiz Kılan Durumlar
- İznin verildiği işveren dışında bir işyerinde çalışmak,
- İzinde belirtilen meslek ve görevden farklı bir işte istihdam edilmek,
- İş sözleşmesinin sona ermesini süresinde bildirmemek,
- Kesintisiz olarak belirlenen süreyi aşan yurt dışı kalışlar.
Bu hâllerde hem yabancı hakkında idari yaptırım hem de işveren yönünden kaçak çalıştırma kaynaklı idari para cezası gündeme gelir; ayrıca yabancının geri dönüş masraflarından işverenin sorumluluğu doğabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Uygulama ölçütleri ve istisna kategorileri sık güncellendiğinden, başvuru ya da itiraz öncesinde güncel mevzuatın kontrol edilmesi ve dosyaya özgü hukuki değerlendirme alınması tavsiye edilir.