Bölgesel ve disiplinlerarası araştırma merkezleri, üniversitenin dış dünyayla en çok temas eden birimleridir: proje ortaklıkları, uluslararası işbirlikleri, yayın ve arşiv çalışmaları bu merkezler üzerinden yürür. İstanbul Medipol Üniversitesi Akdeniz Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği de merkezin amacını, organlarını ve faaliyet alanlarını belirler. Bu rehberde merkez faaliyetlerinin sözleşmesel ve fikrî mülkiyet boyutu ele alınır.
Merkez Adına Sözleşme Kurulabilir mi
Uygulamadaki en yaygın hata, merkezin ayrı bir tüzel kişiliği varmış gibi hareket edilmesidir. Merkez, üniversite tüzel kişiliği içinde 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu çerçevesinde kurulan bir birimdir; dolayısıyla üçüncü kişilerle kurulan hukuki ilişkinin tarafı kural olarak üniversitedir. Bir işbirliği protokolü imzalanmadan önce imza yetkisinin kimde olduğu ve gerekli kurul kararının alınıp alınmadığı mutlaka kontrol edilmelidir; yetkisiz imza, sonradan sözleşmenin bağlayıcılığını tartışmalı hale getirir.
Proje Sözleşmelerinde Öne Çıkan Başlıklar
- Fikrî ürünlerin (veri tabanı, yayın, dijital arşiv) mülkiyetinin ve kullanım hakkının kime ait olacağı
- Ortak yayınlarda yazar sıralaması ve atıf yükümlülüğü
- Fon kaynağının gerektirdiği açık erişim veya raporlama koşulları
- Yabancı ortak varsa uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözüm yeri
- Projenin erken sonlandırılması halinde tarafların hak ve yükümlülükleri
Eser ve Arşiv Malzemesinde Telif Boyutu
Merkezin ürettiği veya derlediği metin, görsel, harita ve dijital koleksiyonlar 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında değerlendirilebilir. Üçüncü kişilere ait eserlerin dijitalleştirilmesi ve çevrimiçi yayımlanması, hak sahibinden izin alınmasını gerektirebilir. Kaynak gösterilmesi tek başına her kullanımı hukuka uygun hale getirmez; kullanımın kapsamı ve amacı ayrıca değerlendirilmelidir.
Uluslararası İşbirliğinde Veri Aktarımı
Araştırma kapsamında yurt dışındaki bir kurumla kişisel veri paylaşılacaksa 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun yurt dışına aktarım rejimi devreye girer. Kimliksizleştirilmiş veri ile kimliği belirlenebilir veri arasındaki fark burada belirleyicidir; anonimleştirmenin gerçekten geri döndürülemez olup olmadığı teknik olarak değerlendirilmelidir.
Protokol İmzalamadan Önce
- Karşı tarafın imza yetkisini ve kendi kurumunuzdaki onay zincirini belgeleyin.
- Fikrî hak paylaşımını, sonuç ürün türlerini tek tek sayarak yazın.
- Gizlilik ve yayın izni maddelerini birbiriyle çelişmeyecek şekilde kurgulayın.
- Fesih ve süre uzatımı koşullarını açık hükme bağlayın.
- Türkçe ve yabancı dildeki metin arasında hangisinin esas alınacağını belirleyin.
Yukarıdaki başlıklar genel bir yol göstericidir; imzalanacak somut protokolün metni ve fon kuruluşunun koşulları birlikte incelenmeden sonuca varılmamalı, gerektiğinde hukuki destek alınmalıdır.