Üniversitelerde kurulan kadın ve aile çalışmaları merkezleri; araştırma, eğitim, danışma ve farkındalık faaliyetlerini bir arada yürütür. Bu merkezlerin çalışma alanı, hassas kişisel bilgilerle ve zaman zaman şiddet mağduru kişilerle temas gerektirdiğinden, akademik usullerin yanında koruyucu hukuk kurallarının da gözetilmesini zorunlu kılar.
Merkezin Faaliyet Alanı ve Sınırı
Kuruluş yönetmeliği merkezin amacını, organlarını ve faaliyetlerini belirler. Merkez, bu çerçevede araştırma yürütebilir, eğitim ve seminer düzenleyebilir, kurumlarla işbirliği protokolü imzalayabilir. Buna karşılık merkezin, mağdura hukuki temsil sağlaması ya da avukatlık faaliyeti niteliğinde hizmet sunması mümkün değildir. Yönlendirme ve bilgilendirme ile hukuki temsil arasındaki çizgi, faaliyet tanıtımlarında açıkça korunmalıdır.
Saha Araştırmasında Katılımcının Korunması
Aile içi ilişkiler, boşanma süreci veya şiddet deneyimi üzerine yapılan görüşmelerde katılımcının güvenliği araştırmanın parçasıdır. Uygulamada gözetilmesi gereken hususlar:
- Etik kurul onayının araştırmanın gerçek kapsamını içermesi,
- Aydınlatılmış onamın, katılımcının istediği anda çekilebileceğini açıkça belirtmesi,
- Görüşme kayıtlarının kimliksizleştirilerek saklanması,
- Görüşme yerinin ve zamanının katılımcıyı riske atmayacak biçimde belirlenmesi,
- Çocukların katıldığı çalışmalarda veli/vasi onayının yanında çocuğun kendi rızasının da gözetilmesi.
Öğrenilen Bilginin Bildirim Boyutu
Araştırma sırasında devam eden bir suça ilişkin bilgiye ulaşılması hâlinde durum yalnızca etik değil hukuki bir mesele hâline gelir. Özellikle çocuğa yönelik istismar şüphesi veya süregelen bir tehlike söz konusuysa, bildirim yükümlülüğü gündeme gelebilir. Bu ihtimalin araştırma protokolünde önceden düzenlenmesi ve katılımcıya onam aşamasında bildirilmesi, hem katılımcının hem araştırmacının korunmasını sağlar.
Veri Yönetimi
Toplanan bilgilerin önemli bölümü 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu anlamında kişisel veri, bir kısmı ise özel nitelikli veridir. Ham verinin araştırmacının kişisel cihazında saklanması, bulut hesaplarında paylaşılması veya proje bitiminde imha edilmemesi sık rastlanan zafiyetlerdir. Saklama süresi, erişim yetkisi ve imha yöntemi proje başında yazılı olarak belirlenmelidir.
Yayın Aşamasındaki Riskler
- Örneklem küçükse, il-meslek-yaş gibi bilgilerin birlikte verilmesi kişiyi teşhis edilebilir kılar.
- Alıntılanan ifadelerde yer adı ve kurum adı çıkarılmalıdır.
- Görsel materyal kullanılacaksa ayrıca ve açıkça izin alınmalıdır.
- Ortak yürütülen projelerde yayın sırası ve veri sahipliği protokolde düzenlenmelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Hassas gruplarla yürütülen çalışmalarda etik kurul, veri koruma ve bildirim yükümlülükleri iç içe geçtiğinden, proje tasarımı aşamasında hukuki görüş alınması isabetli olur.