Ticaret politikası önlemlerinde asıl tartışma çoğu zaman önlemin konulmasıyla bitmez; sonrasında nasıl uygulandığıyla devam eder. İthalatta haksız rekabetin önlenmesine ilişkin tebliğ (Tebliğ No: 2022/14) türü düzenlemelerin ardından ithalatçıların karşılaştığı en ciddi başlık, menşe tespiti ve önlemlerin etkisiz kılınması iddiasıdır. Bu rehber tam olarak bu riske ayrılmıştır.
Menşe ile Çıkış Ülkesi Aynı Şey Değil
Malın sevk edildiği ülke ile menşe ülkesinin farklı olması mümkündür. 4458 sayılı Gümrük Kanunu çerçevesinde menşe, eşyanın tamamen elde edildiği veya son esaslı işçiliğin gerçekleştiği ülkeye göre belirlenir. Ara ülkede yapılan basit işlemler, menşe kazandırmaya yetmez. Bu ayrımı gözden kaçıran ithalatçı, iyi niyetli olsa dahi ek tahakkukla karşılaşabilir.
Etkisiz Kılma İddiası Nasıl Doğar?
- Önlem yürürlüğe girdikten sonra ithalatın üçüncü bir ülkeye kayması
- Ürünün önlem kapsamı dışındaki bir tarife pozisyonundan beyan edilmesi
- Montaj veya son işlemin katma değer eşiğini karşılamayacak ölçüde sınırlı kalması
- Ürün üzerinde önlemden kaçınma amacı taşıyan biçimsel değişiklikler yapılması
İthalatçının Belge Savunması
İddiaya karşı en etkili yanıt, üretim zincirinin belgelerle gösterilmesidir. Tedarikçiden alınan üretim akış şeması, hammadde faturaları, fabrika kapasite bilgisi ve menşe belgesi bir bütün olarak sunulduğunda, ara ülkedeki işlemin esaslı nitelik taşıdığı ortaya konabilir. Yalnızca menşe şahadetnamesine dayanmak, tek başına çoğu zaman yeterli görülmez.
Sonradan Kontrol ve Ek Tahakkuk
Gümrük idaresi, ithalat gerçekleştikten sonra da inceleme yapabilir. Bu aşamada ortaya çıkan ek vergi ve para cezalarına karşı, önce gümrük mevzuatındaki idari itiraz yolu işletilir. İtiraz süresinin bildirim tarihinden itibaren hesaplanması ve bu basamağın atlanmaması gerekir; aksi hâlde yargı yolunda usulden ret riski doğar.
Tedarik Zincirinde Önleyici Adımlar
- Sözleşmeye menşe beyanının doğruluğuna ilişkin taahhüt ve rücu hükmü koyun.
- Yeni tedarikçilerde üretim tesisini ve kapasitesini doğrulayın.
- Önlem listelerini ve tarife pozisyonlarını periyodik olarak gözden geçirin.
- Tereddüt hâlinde bağlayıcı menşe bilgisi imkânını değerlendirin.
- Tüm yazışma ve belgeleri ithalat dosyası bazında birlikte saklayın.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Menşe değerlendirmesi ürünün üretim sürecine göre değiştiğinden, somut ithalat işleminiz için belgeleriniz üzerinden ayrıntılı bir hukuki inceleme yapılması önerilir.