Kombine Taşımacılık Yönetmeliği, yükün karayolu, demiryolu ve denizyolu gibi birden fazla taşıma türü kullanılarak taşınmasını düzenler. Bu taşıma biçiminin özelliği, tek bir yolculuk gibi görünen sürecin aslında birden çok taşıyıcı ve birden çok hukuki rejim içermesidir. Zarar doğduğunda asıl soru şudur: hasar hangi aşamada meydana geldi ve kim sorumlu?
Hasarın Hangi Etapta Oluştuğu Neden Belirleyici?
Karayolu, demiryolu ve denizyolu taşımalarında sorumluluk sınırları ve zamanaşımı süreleri birbirinden farklıdır. Hasarın oluştuğu etap belirlenebiliyorsa, o etaba uygulanacak rejim devreye girer. Belirlenemiyorsa, sözleşmede öngörülen çözüm ve genel hükümler gündeme gelir. Bu yüzden her aktarma noktasında yükün durumunun kayıt altına alınması, teknik bir ayrıntı değil, sorumluluğu belirleyen temel delildir.
Aktarma Noktalarında Tutulacak Kayıtlar
- Konteyner mühür numarasının her teslim ve tesellümde karşılaştırmalı olarak yazılması.
- Yükleme ve boşaltmada tarih-saat damgalı fotoğraf çekilmesi.
- Soğuk zincir taşımalarında sıcaklık kayıt cihazı verisinin kesintisiz olarak saklanması.
- Görünür hasar hâlinde teslim belgesine derhâl çekince şerhi düşülmesi; şerhsiz teslim, sonradan ispatı ağırlaştırır.
Bildirim Süreleri Kaçırılmamalı
Taşıma hukukunda hasar bildirimi için öngörülen süreler kısadır ve türlere göre değişir. Görünür hasarda teslim anında, gizli hasarda ise kısa bir süre içinde bildirim yapılması beklenir. Bu sürenin kaçırılması, alacağı tümüyle ortadan kaldırmasa da yükün hasarsız teslim edildiği yönünde bir karine doğurarak ispat yükünü ağırlaştırır. Sigorta poliçesi varsa, sigortacıya bildirim için ayrıca poliçede yazılı bir süre bulunur ve bu iki süre birbirinden bağımsızdır.
Sözleşmede Netleştirilmesi Gereken Maddeler
Kombine taşıma sözleşmelerinde en sık ihtilaf doğuran başlıklar; taşıyıcının mı yoksa taşıma işleri komisyoncusunun mu sıfatıyla hareket edildiği, sorumluluk üst sınırının hangi birim üzerinden hesaplanacağı, yetkili mahkeme ve tahkim kaydı ile gecikme zararının kapsamıdır. Özellikle sıfat meselesi belirsiz bırakıldığında, davanın kime yöneltileceği tartışması esasa girilmeden zaman kaybettirir. Uluslararası unsur taşıyan taşımalarda uygulanacak hukuk ve yetki kaydı da baştan yazılmalıdır.
Zarar Doğduğunda İzlenecek Sıra
- Teslim belgesine çekince koyun ve bir örneğini alın.
- Hasar tespitini gecikmeden, mümkünse bağımsız eksper eşliğinde yaptırın.
- Tüm etaplara ait taşıma belgelerini (konşimento, CMR, hamule senedi) tek dosyada birleştirin.
- Sigortacıya poliçedeki süre içinde ihbarda bulunun.
- Muhatap belirsizse, zamanaşımını kesecek adımları geciktirmeyin.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Kombine taşımada uygulanacak rejim ve süreler dosyaya göre değiştiğinden, hasar bildirimi yapılır yapılmaz belgelerin bir hukukçuyla değerlendirilmesi hak kaybını önler.