3996 sayılı Kanun, bazı yatırım ve hizmetlerin yap-işlet-devret modeli çerçevesinde yaptırılmasını düzenlemektedir. Model, yatırımın özel sektör tarafından finanse edilip belirli bir süre işletilmesini ve sürenin sonunda idareye devredilmesini esas alır. Bu üçlü yapı, sözleşmenin niteliğinden risk paylaşımına kadar birçok hukuki tartışmayı beraberinde getirir.
Modelin temel unsurları
- Görevli şirketin kurulması ve yatırımın finansmanının sağlanması.
- İşletme süresi boyunca hizmet bedeli ya da kullanım ücreti alınması.
- Sürenin sonunda tesisin bakımlı ve işler durumda idareye devredilmesi.
- Sözleşmede öngörülen garanti, teminat ve performans yükümlülükleri.
Sözleşmenin niteliği neden önemlidir
Yap-işlet-devret sözleşmelerinin özel hukuk hükümlerine mi yoksa idari sözleşme rejimine mi tabi olduğu, uygulanacak usul ve görevli yargı yeri bakımından belirleyicidir. Bu tartışma soyut değildir: sözleşmenin feshi, tek yanlı değişiklik yetkisi, cezai şart uygulaması ve tazminat taleplerinin hangi kurallara göre çözüleceği doğrudan buna bağlıdır. Sözleşme metninde uyuşmazlık çözüm yolunun ve uygulanacak hukukun açıkça yazılması, sonraki aşamada yaşanan tartışmaların önemli bölümünü baştan önler.
Risk dağılımında kritik maddeler
Uygulamada uyuşmazlıkların çoğu, öngörülemeyen maliyet artışları, ruhsat ve izinlerin geciktirilmesi, arazi teslimindeki aksamalar ile talep garantisinin gerçekleşmemesi üzerinden doğar. Sözleşme müzakeresinde şu noktaların net biçimde düzenlenmesi, ilerideki ihtilafın zeminini daraltır: mücbir sebep tanımı ve sonuçları, mevzuat değişikliğinin maliyete etkisi, gecikme halinde süre uzatımı mekanizması ve tesis devrinde aranacak teknik standartlar.
Uyuşmazlık çıktığında izlenecek yol
- Sözleşmedeki bildirim ve ihtar usulüne birebir uyun; şekle aykırı bildirim hak kaybına yol açabilir.
- Sözleşmede kademeli çözüm öngörülmüşse, önce görüşme ve arabuluculuk aşamalarını tamamlayın.
- Tahkim kaydı varsa yetkili merci ve tahkim usulünü dava açmadan önce doğrulayın.
- Zararı belgeleyen teknik raporları uyuşmazlığın ilk aşamasında hazırlatın.
Bu değerlendirme genel çerçeveyi tanıtmaktadır. Yap-işlet-devret projelerinde sözleşme metni her projede farklı düzenlendiğinden, hak ve yükümlülüklerin somut sözleşme hükümleri üzerinden incelenmesi gerekir.