Deneysel tıp merkezleri, laboratuvar araştırmalarının ve hayvan deneylerinin yürütüldüğü özel altyapı gerektiren birimlerdir. Necmettin Erbakan Üniversitesi KONÜDAM Deneysel Tıp Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği, merkezin amacını, faaliyet alanlarını, organlarını ve çalışma esaslarını belirler. Bu tür merkezlerde hukuki risk, araştırmanın bilimsel içeriğinden çok izin ve kayıt düzeninden doğar.
Merkezde Çalışmaya Başlamadan Önce
Bir araştırmanın merkez imkanlarıyla yürütülebilmesi için genellikle şu adımlar tamamlanır: proje başvurusunun merkez yönetimine sunulması, ilgili etik kurul onayının alınması, kullanılacak alan ve ekipmanın tahsisi, sorumlu araştırmacının belirlenmesi. Etik kurul onayı olmadan başlatılan çalışmalarda elde edilen veriler yayımlanamayacağı gibi, kurum içi disiplin sorumluluğu da gündeme gelebilir.
Deney Hayvanları Kullanımında Özel Rejim
- Deney hayvanları üzerinde çalışma için ayrı bir etik kurul izni aranır.
- Çalışacak personelin ilgili eğitim ve yetkinlik belgesine sahip olması beklenir.
- Barınma, bakım ve refah koşulları kayıt altına alınmalıdır.
- Kullanılan hayvan sayısı ve işlem türü, alınan izinle sınırlıdır; izin kapsamının aşılması ayrı bir aykırılıktır.
- Faaliyet, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ve ilgili ikincil düzenlemeler çerçevesinde denetime tabidir.
Fikri Haklar ve Yayın Uyuşmazlıkları
Merkez altyapısı kullanılarak elde edilen sonuçlar üzerinde kimin hak sahibi olacağı, çoğu zaman iş işten geçtikten sonra tartışılır. Kurum altyapısıyla üretilen buluşlarda çalışan buluşlarına ilişkin hükümler, yayın sıralamasında ise kurum içi düzenlemeler ve proje sözleşmesi belirleyici olur. Proje başında yazılı bir mutabakat yapılması, sonraki ihtilafları büyük ölçüde önler.
Denetime Hazırlıklı Olmak İçin
- Her proje için izin belgelerini tek bir dosyada, tarih sırasıyla tutun.
- Laboratuvar defterini düzenli, geriye dönük değiştirilmeyecek şekilde işleyin.
- Ekipman kalibrasyon ve bakım kayıtlarını saklayın.
- Atık ve numune bertaraf işlemlerini belgeleyin.
- Proje kapsamındaki değişiklikleri, uygulamadan önce yazılı onaya bağlayın.
Bu kayıtlar yalnızca denetim için değil, olası bir bilimsel etik iddiasına karşı savunma için de gereklidir.
Aktarılan bilgiler genel çerçeve niteliğindedir. Araştırma faaliyetinize ilişkin somut bir sorunda merkezin yönetmeliği, etik kurul kararları ve proje belgeleri birlikte incelenmeli, gerekiyorsa hukuki görüş alınmalıdır.