Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği, gıdalarda kullanılmasına izin verilen katkı maddelerini, bunların hangi gıda kategorilerinde ve hangi koşullarda kullanılabileceğini belirleyen teknik bir düzenlemedir. Gıda işletmecisi açısından burası çok net bir alandır: izin verilenler listesi pozitif liste mantığıyla çalışır; listede yer almayan bir maddenin kullanımı ya da izin verilen kategorinin dışında kullanım, doğrudan aykırılık oluşturur.
İşletmecinin Birincil Sorumluluğu
Gıda mevzuatının temel ilkesi, ürünün mevzuata uygunluğundan öncelikle piyasaya arz eden işletmecinin sorumlu olmasıdır. Tedarikçiden alınan hammaddede beyan edilmeyen bir katkı bulunması, işletmeciyi kendiliğinden sorumluluktan kurtarmaz; ancak tedarikçiye rücu imkânı ve kusurun değerlendirilmesi bakımından önem taşır. Bu nedenle tedarik sözleşmelerine spesifikasyon ve uygunluk beyanı yükümlülüğü konulmalıdır.
Denetimde En Çok Karşılaşılan Aykırılıklar
- İzin verilmeyen kategoride katkı maddesi kullanımı
- Kullanım miktarının belirlenen üst sınırı aşması
- Etikette katkı maddesinin adı veya numarasıyla belirtilmemesi
- Taşınan katkı ilkesine ilişkin değerlendirmenin hiç yapılmaması
- Aroma ve renklendiricilerde tüketiciyi yanıltıcı sunum
İdari Para Cezasına Karşı Ne Yapılabilir?
Denetim sonucunda 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu kapsamında idari yaptırım uygulanabilir; ağır hâllerde ürünün toplatılması veya faaliyetin durdurulması gündeme gelir. İşletmecinin izleyeceği yol şöyledir:
- Denetim tutanağına, katılmadığınız tespitler bakımından şerh düşün; imzadan kaçınmak tespiti ortadan kaldırmaz.
- Numune alındıysa şahit numunenin usulüne uygun ayrıldığını ve mühürlendiğini teyit edin.
- Analiz sonucuna itiraz için tanınan süre içinde şahit numunenin ikinci analizini talep edin.
- İdari yaptırım kararının tebliğ tarihini esas alarak başvuru süresini hesaplayın.
- Kararın niteliğine göre başvurulacak yargı yolunu (idari yargı ya da sulh ceza hâkimliği) doğru belirleyin; yanlış mercie başvuru zaman kaybettirir.
Önleyici Kalite Sistemi Kurmak
Yaptırım riskini azaltmanın en etkili yolu, aykırılığı denetimden önce yakalayan bir iç sistemdir. Reçetelerin katkı maddesi bazında güncel yönetmelik ekleriyle periyodik olarak karşılaştırılması, her partide kullanılan katkının izlenebilir kaydının tutulması, etiket metinlerinin ürün değişikliğinde otomatik olarak gözden geçirilmesi ve tedarikçi uygunluk beyanlarının dosyalanması bu sistemin çekirdeğini oluşturur.
Bu rehber genel bilgilendirme niteliğindedir; hakkında tutanak düzenlenmiş veya ürünü hakkında analiz sonucu bildirilmiş bir işletmenin, itiraz süreleri kısa olduğundan gıda mevzuatına hâkim bir hukukçuyla hızla iletişime geçmesi önerilir.