Bazı ürünler için Türk standartlarına uygunluk isteğe bağlı olmaktan çıkarılıp zorunlu hale getirilir. Bu durumda standarda aykırı bir ürünün piyasaya arzı, yalnızca ticari bir kusur değil, idari yaptırım gerektiren bir uygunsuzluk halidir. Bu rehber, imalatçı ve ithalatçının bu rejimde karşılaştığı riskleri konu alır.
Zorunlu Standart ile Gönüllü Standart Farkı
Gönüllü standarda uymamak sözleşmesel bir mesele iken, mecburi uygulamaya alınmış standarda uymamak doğrudan idari sorumluluk doğurur. Ürün grubunun tebliğ ekindeki listede yer alıp almadığının, üretim ya da ithalat kararından önce teyit edilmesi gerekir. Liste dışı sanılan bir ürünün kapsamda çıkması, hazırlıksız yakalanmaya yol açar.
Piyasa Gözetimi Denetiminde Süreç
- Denetim görevlisi numune alır ve numune alma tutanağı düzenlenir.
- Numune, yetkili laboratuvarda ilgili standardın deney maddelerine göre incelenir.
- Test sonucu uygunsuz çıkarsa firmaya bildirim yapılır.
- Firmanın şahit numune üzerinden ikinci deney talep etme imkânı bulunur.
İkinci Deney Talebini Kaçırmamak
Şahit numune üzerinde yeniden deney istenmesi, savunmanın en etkili teknik aracıdır. Bu talep için tanınan süre kısadır ve kaçırıldığında ilk rapor kesinleşmiş kabul edilir. Bildirimin ulaştığı tarihin kayda geçirilmesi bu nedenle önem taşır.
Düzeltici Faaliyet mi, Toplatma mı
Uygunsuzluğun niteliği yaptırımın ağırlığını belirler. Etiket veya işaretleme kaynaklı biçimsel eksiklikler çoğunlukla düzeltici faaliyetle giderilebilirken, ürünün güvenliğini etkileyen teknik uygunsuzluklar toplatma ve imha kararına kadar gidebilir. Firmanın kendi başlattığı gönüllü geri çağırma, sürecin seyrini olumlu etkileyebilen bir adımdır.
İdari Para Cezasına Karşı Savunma Kurgusu
- Numune alma tutanağındaki usul eksikliklerini ayrı bir başlık altında inceleyin.
- Test edilen numunenin hangi partiye ait olduğunu üretim kayıtlarıyla eşleştirin.
- Uygunsuzluğun tespit edilen tek partiyle sınırlı olduğunu belgeleyin.
- Ceza tutarının hesaplanmasında esas alınan kriterleri karar metninden çıkarın.
- Kanun yolunun idari yargı mı yoksa sulh ceza hâkimliği mi olduğunu, karar metnindeki bilgilendirmeden teyit edin.
Tedarik Zincirinde Rücu
İthalatçı, uygunsuzluktan doğan idari sorumluluğu üstlense de yurt dışı tedarikçiye karşı sözleşmesel rücu imkânını koruyabilir. Bunun için sipariş sözleşmesinde standartlara uygunluk taahhüdünün ve uygunsuzluk halinde tazmin kaydının açıkça yer alması gerekir.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir; ürün grubunuzun tabi olduğu standart metni ve denetim tutanağınızın içeriği sonucu değiştirebileceğinden, bildirim elinize geçtiği anda teknik ve hukuki değerlendirmenin birlikte yapılması önerilir.