Mimarlık ve mühendislik hizmet bedellerinin hesabında kullanılan yapı yaklaşık birim maliyetleri tebliği, yapıları sınıf ve gruplara ayırarak metrekare başına birim maliyet belirler. Bu rakamlar; hizmet bedeli hesabı, ruhsat harçları ve bilirkişi değerlendirmeleri gibi çok sayıda işlemin referansıdır. Bu rehber, tebliğe dayanan bedel uyuşmazlıklarında delil ve ispat stratejisine odaklanır.
Tebliğin İşlevi ve Bağlayıcılığı Sorunu
Tebliğdeki birim maliyetler, gerçek inşaat maliyetini değil, idari işlemlerde kullanılacak yaklaşık bir referansı gösterir. Taraflar aralarında serbestçe bedel kararlaştırabilir; sözleşmede açık bir bedel varsa, kural olarak sözleşme hükmü uygulanır. Tebliğ, bedelin hiç kararlaştırılmadığı veya belirsiz bırakıldığı hâllerde ve idari hesaplamalarda öne çıkar. Bu ayrım, uyuşmazlığın hangi zeminde tartışılacağını belirlediği için ilk olarak netleştirilmelidir.
Yapı Sınıfı ve Grubunun Tespiti
Uyuşmazlıkların büyük bölümü rakamdan değil, yapının hangi sınıf ve gruba girdiğinden doğar. Aynı bina, farklı sınıflandırmalarda ciddi biçimde farklı bedeller üretir. Sınıflandırmayı destekleyecek deliller:
- Onaylı mimari proje ve yapı ruhsatı ekleri.
- Mahal listesi ve teknik şartname; kullanılan malzeme kaliteleri.
- Yapı kullanma izin belgesi ve varsa yapı denetim raporları.
- Fiili durumu gösteren, tarih bilgisi taşıyan fotoğraflar.
Hangi Yılın Tebliği Uygulanır?
Bu tebliğler yıllık olarak yayımlanır ve yürürlük tarihi ile işlemin tarihi örtüşmediğinde ciddi fark doğar. Genel yaklaşım, hesabın dayandığı işlemin yapıldığı tarihte yürürlükte olan tebliğin esas alınmasıdır. Sözleşme bir yıl, ruhsat başka bir yıl, imalat başka bir yıl gerçekleşmişse, hangi kalem için hangi tebliğin kullanıldığı ayrı ayrı gösterilmelidir. Bilirkişi raporlarına yapılan itirazların önemli kısmı bu noktadan yürütülür.
Delil Stratejisi: Dosyayı Nasıl Kurmalı?
- Sözleşme, ek protokoller ve yazışmaları tarih sırasıyla dosyalayın; e-posta ve mesajları kaybetmeyin.
- Teslim edilen iş kalemlerini (avan proje, uygulama projesi, statik, mekanik, elektrik) ayrı ayrı belgeleyin; kısmi ifa hâlinde bedel de kısmi hesaplanır.
- Yapılan ödemeleri banka kayıtlarıyla ilişkilendirin; elden ödeme iddiası ispat güçlüğü doğurur.
- İş sahibinin kaynaklanan gecikmelerini yazılı ihtarla kayıt altına alın.
- Dava veya arabuluculuk öncesinde kendi hesabınızı, hangi tebliğ ve hangi sınıfa dayandığını göstererek yazılı hâle getirin.
Bilirkişi Raporuna İtiraz
Rapora itiraz ederken genel beyanlar yerine somut hata gösterilmelidir: yanlış yapı sınıfı, yanlış yıl tebliği, hesaba katılmayan iş kalemi, mükerrer sayılan kalem gibi. Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca rapora karşı beyanların süresinde sunulması gerekir; süresi geçen itirazlar dikkate alınmayabilir. Gerekirse ek rapor veya yeni bilirkişi incelemesi talep edilebilir ve talebin gerekçesi açıkça yazılmalıdır.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel bilgilendirme niteliğindedir; sözleşmenizin metni, iş kalemleri ve tarihler sonucu doğrudan etkilediğinden, hesap ve itirazlarınızı bir hukukçuyla birlikte hazırlamanız yerinde olacaktır.