Vakıf üniversitelerinin sağlık uygulama ve araştırma merkezleri, hem yükseköğretim mevzuatına hem de sağlık hizmeti sunumuna ilişkin düzenlemelere aynı anda tabidir. Maltepe Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği bu ikili yapının çerçevesini çizer. Bir üniversite hastanesinde eğitim, araştırma ve tedavi faaliyetleri iç içe geçtiği için hukuki sorumluluk da tek bir başlıkta toplanmaz.
Eğitim Faaliyeti ile Tedavi Faaliyetinin Kesişmesi
Uygulama ve araştırma merkezlerinde hasta, aynı zamanda eğitim ortamının parçasıdır. Bu durumda hastanın bilgilendirilmesi ve rızasının alınması, olağan tedavi ilişkisine göre daha kapsamlı yürütülmelidir. Öğrencinin gözlemci sıfatıyla bulunması ile işleme fiilen katılması birbirinden farklı sonuçlar doğurur; rızanın kapsamı bu ayrıma göre belirlenmelidir.
Sorumluluğun Muhatabı Kimdir?
Vakıf üniversitesi hastanelerinde hasta ile kurum arasındaki ilişki özel hukuk ilişkisi olarak kurulur. Bu nedenle tıbbi uygulama hatası iddiaları kural olarak adli yargıda ileri sürülür. Uygulamada karşılaşılan tipik hatalar şunlardır:
- Yanlış yargı koluna başvurulması ve zaman kaybı yaşanması
- Davanın hekime mi kuruma mı yöneltileceğinin netleştirilmemesi
- Zamanaşımı süresinin, zararın ve failin öğrenildiği an yerine olay tarihinden hesaplanmaya çalışılması
Tıbbi Kayıtlar ve İspat
Sağlık uyuşmazlıklarında belirleyici delil, tıbbi kayıtlardır. Hasta dosyası, aydınlatılmış onam formu, konsültasyon notları, tetkik sonuçları ve hemşire gözlem kayıtları bir bütün olarak değerlendirilir. Hasta ya da yakınının kendi dosyasının bir örneğini talep etmesi mümkündür; talebin yazılı yapılması ve kayda geçirilmesi, ilerideki uyuşmazlıkta belgenin varlığını ispatlar. Kayıtların eksik tutulması, kurum aleyhine değerlendirilebilecek bir unsurdur.
Kişisel Sağlık Verisi Rejimi
Sağlık verileri, 6698 sayılı Kanun anlamında özel nitelikli kişisel veri kategorisindedir ve daha sıkı bir koruma rejimine tabidir. Merkez bünyesinde:
- Erişim yetkileri görev tanımıyla sınırlandırılmalı,
- Araştırma amaçlı kullanımlarda veriler mümkün olduğunca anonimleştirilmeli,
- Üçüncü kişilerle paylaşımın hukuki dayanağı önceden belirlenmelidir.
Etik Kurul Aşamasının Atlanmaması
Merkezde yürütülecek insan üzerinde araştırmalarda etik kurul onayı, sonradan tamamlanabilecek bir formalite değil, faaliyetin ön koşuludur. Onay alınmadan başlatılan bir çalışmada elde edilen bulguların akademik geçerliliği tartışmalı hâle geldiği gibi, katılımcılar yönünden hukuki sorumluluk da doğabilir.
Yukarıdaki başlıklar bilgilendirme amacı taşır. Tedavi süreci, onam veya veri paylaşımı kaynaklı somut bir sorunda, dosyadaki tıbbi kayıtlar incelenmeden sonuç çıkarılmamalı ve hukuki destek alınmalıdır.