Ulusal meslek standartları, bir mesleğin başarıyla icra edilebilmesi için gereken bilgi, beceri ve yetkinlikleri tanımlayan asgari normlardır. Bu standartlar, 5544 sayılı Mesleki Yeterlilik Kurumu Kanunu çerçevesinde hazırlanır ve Resmî Gazete'de tebliğ olarak yayımlanarak yürürlüğe girer. Aşağıda, bir meslek standardı tebliğinin işveren ve çalışan bakımından pratik sonuçları ele alınmaktadır.
Meslek Standardı ile Ulusal Yeterlilik Aynı Şey Değildir
Sık karıştırılan iki kavramı ayırmak gerekir: meslek standardı mesleğin ne olduğunu tanımlar; ulusal yeterlilik ise o mesleğe ilişkin sınav ve belgelendirme kriterlerini belirler. Belgelendirme, standarda değil yeterliliğe göre yapılır. Bu ayrım, bir işçinin hangi belgeye sahip olması gerektiği tartışmasında doğrudan sonuç doğurur.
Tehlikeli ve Çok Tehlikeli İşlerde Belge Zorunluluğu
Mesleki yeterlilik belgesi zorunluluğu, kanun ve ilgili tebliğlerle belirlenen meslek gruplarında geçerlidir. Zorunluluk kapsamındaki bir işte belgesiz çalıştırma, iş müfettişi denetiminde idari para cezasına konu olabilir. İşveren açısından buradaki risk yalnızca cezai değildir; iş kazası sonrası açılacak tazminat davalarında, belgesiz çalıştırma kusur değerlendirmesini işveren aleyhine etkileyebilecek bir olgu olarak gündeme gelir.
İşveren İçin Kontrol Listesi
- Fiilen yaptırılan işin, hangi meslek standardına karşılık geldiğinin tespiti
- İşyerindeki her pozisyon için belge zorunluluğunun bulunup bulunmadığının kontrolü
- Belgelerin geçerlilik sürelerinin ve yenileme tarihlerinin takvimlenmesi
- Belgelendirme kuruluşunun yetkilendirilmiş olup olmadığının doğrulanması
- Özlük dosyasında belge örneğinin saklanması
Belgelendirme Sınavına ve Sonucuna İtiraz
Sınav sonucuna itiraz, önce belgelendirme kuruluşunun kendi itiraz prosedürü üzerinden yürütülür. Bu iç mekanizma sonuçsuz kalırsa, kuruluşun yetkilendirme çerçevesi bakımından Kuruma yapılacak başvuru gündeme gelebilir. Her aşamanın kendi başvuru süresi bulunduğundan, itiraz dilekçesinin tarihli ve kayıtlı biçimde verilmesi gerekir; e-posta veya telefonla yapılan bildirimler sonradan ispatlanamamaktadır.
Standart Metninin Doğru Okunması
Meslek standardı tebliğlerinin ekleri; görev, işlem ve başarım ölçütleri biçiminde tablo hâlinde düzenlenir. Bir uyuşmazlıkta "işçinin görev tanımı dışında çalıştırıldığı" iddiası ileri sürülecekse, dayanak bu tablolardır. Standartlar belirli aralıklarla güncellendiği için, olay tarihinde yürürlükte olan metnin esas alınması gerekir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Belge zorunluluğunun kapsamı meslek grubuna göre değiştiğinden, işe alım veya denetim öncesinde işyerinize özgü bir inceleme yaptırmanız isabetli olacaktır.