2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca, kanuna ekli listede yer alan ürünleri piyasaya süren veya ithal eden işletmeler, geri kazanım katılım payı (GEKAP) ödemekle yükümlüdür. Pay tutarları her yıl tebliğ ile güncellenir. Bu rehber, tutar tablosundan çok, beyan ve ödeme sürecinde ortaya çıkan yükümlülük hatalarını ve doğurduğu yaptırım riskini ele almaktadır.
Yükümlü Kimdir: Üretici mi, İthalatçı mı?
Katılım payının muhatabı, ürünü piyasaya süren kişidir. Fason üretim, ithalat ve özel markalı (private label) üretim ilişkilerinde bu kişinin kim olduğu çoğu kez sözleşmeye bakılarak belirlenir. Marka sahibi ile fiilen üretimi yapanın karıştırılması, hem mükerrer ödemeye hem de hiç beyan edilmemiş bir kaleme yol açabilir.
Kapsama Giren Ürünlerin Tespiti
- Ambalajın ana malzeme cinsine göre ayrıştırılması (plastik, kâğıt, cam, metal, kompozit).
- Ürünün kendisi kapsamda olmasa dahi ambalajının ayrıca değerlendirilmesi.
- İhraç edilen ürünlerin ve iade alınan malların beyandan düşülmesi.
- Depozitolu sistemle toplanan ambalajlar için ayrı kayıt tutulması.
Beyanın Yapılmaması veya Eksik Yapılması
Beyanın hiç verilmemesi ile eksik verilmesi farklı sonuçlar doğurur. Eksik beyan çoğunlukla fark tutarının gecikme zammıyla birlikte tahsili şeklinde sonuçlanırken, hiç beyanda bulunmamak Çevre Kanunu'nun idari yaptırım hükümleri kapsamında ayrıca ceza gündeme getirir. Beyanın süresinde verilmiş olması, tutar hatalı olsa dahi savunma açısından belirgin bir avantaj sağlar.
Kayıt Düzeni: En Etkili Risk Azaltma Aracı
- Ürün bazında ambalaj ağırlıklarını gösteren teknik föyleri arşivleyin.
- Ambalaj cinsi değiştiğinde değişiklik tarihini kayda geçirin.
- İhracat beyannameleri ile beyan dönemleri arasında mutabakat yapın.
- Beyan ekranından alınan tahakkuk çıktılarını ödeme dekontuyla eşleştirin.
- Denetim ihtimaline karşı bu kayıtları zamanaşımı süresi boyunca saklayın.
İdari Yaptırım Kararına İtiraz
Çevre mevzuatı kapsamında verilen idari para cezaları idari işlem niteliğindedir ve kural olarak idari yargı denetimine tabidir. Karar üzerinde gösterilen kanun yolu ve süre bilgisi esas alınmalı, başvuru buna göre yapılmalıdır. Yanlış merciye yapılan başvuru süreyi korumayabileceğinden, tereddüt hâlinde her iki ihtimali de gözeten bir zamanlama planı kurulmalıdır. Ceza tutarının erken ödenmesi hâlinde uygulanan indirim ile itiraz hakkı arasındaki tercih, ihlalin tekrarlanma ihtimali dikkate alınarak yapılmalıdır.
Denetim Anında Yapılması Gerekenler
Denetim tutanağına imza atarken çekince yazılabileceği çoğu kez gözden kaçar. Tutanakta yer alan tespitlere katılmıyorsanız, gerekçenizi kısa ve somut biçimde tutanağa yazdırmanız, sonraki aşamada beyanınızın tutarlılığı açısından değer taşır.
Bu içerik yalnızca genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; ürün gamınızın kapsam değerlendirmesi ve tebliğ edilmiş bir ceza kararının incelenmesi için dosyaya özgü hukuki destek almanız gerekir.