Olay veri kaydedici (EDR) sistemine ilişkin ağır hizmet araçlarının tip onayı hakkında Yönetmelik (AB/2024/2220), kaza anına ait teknik verilerin araç üzerinde kayıt altına alınmasını ve bu özelliğin tip onayı sürecinde belgelenmesini konu alır. Ağır ticari araç filoları için düzenlemenin asıl etkisi, kaza sonrası ispat ortamının kökten değişmesidir.
Tip onayı zincirinde kim neyden sorumlu
Tip onayı, aracı bir bütün olarak veya sistem/aksam düzeyinde kapsayabilir. Üretici, onaya esas teknik dosyada EDR'nin hangi parametreleri hangi süre boyunca kaydettiğini beyan eder. Üst yapı imalatçısı veya sonradan tadilat yapan işletme, bu beyanı bozacak bir müdahalede bulunursa onayın geçerliliği tartışmalı hâle gelir. Filo sahibi açısından kritik soru şudur: aracın tadilatı, onay kapsamını bozan bir değişiklik midir?
Kayıt verisinin delil değeri
Kaza sonrası ceza ve tazminat dosyalarında EDR kayıtları; hız, fren uygulaması, emniyet kemeri durumu gibi noktalarda tanık beyanının önüne geçen nesnel bir kaynak oluşturur. Ancak veri, ancak usulüne uygun alınırsa kullanılabilir. Uygulamada üç kırılma noktası öne çıkar:
- Verinin araçtan kim tarafından, hangi cihazla ve hangi tarihte indirildiği
- İndirme sırasında hazır bulunanlar ve tutanağın içeriği
- Ham verinin değiştirilmediğini gösteren bütünlük kaydı
Bu üç halkadan biri eksikse, teknik olarak doğru bir veri hukuken tartışmalı hâle gelebilir.
Kişisel veri boyutu
EDR verisi, sürücünün davranışına ilişkin bilgi ürettiği ölçüde 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamına girer. Filo işletmecisinin sürücüleri aydınlatma yükümlülüğü, verinin hangi amaçla işlendiği ve ne kadar süreyle saklandığı; ayrıca üçüncü kişilere (sigorta şirketi, bilirkişi) aktarımın hukuki dayanağı önceden belirlenmelidir. Kaza sonrası aceleyle yapılan aktarım, ayrı bir idari yaptırım riski doğurur.
Denetimde sık karşılaşılan uyumsuzluklar
- Onay belgesindeki sistem sürümü ile araçtaki yazılım sürümünün örtüşmemesi
- Tadilat sonrası uygunluk belgesinin güncellenmemesi
- Veri indirme prosedürünün yazılı hâle getirilmemiş olması
İşletmeler için hazırlık adımları
Filo bünyesinde, kaza anında izlenecek adımları tanımlayan kısa bir iç talimat oluşturmak; verinin kim tarafından ve nasıl korunacağını belirlemek, hem ceza soruşturmasında hem rücu davalarında işletmenin konumunu güçlendirir. Onay dosyalarının araç bazında arşivlenmesi de denetimde ilk istenecek evraktır.
Yukarıdaki değerlendirme genel bilgilendirme içindir; belirli bir kaza dosyası veya tip onayı uyuşmazlığında teknik dosya ile yönetmeliğin yürürlükteki metni birlikte incelenmelidir.