Mesleki Yeterlilik Kurumunda geçici nitelikteki işlerin vekâlet ve istisna sözleşmesiyle yaptırılmasına ilişkin düzenleme, kamu kurumunun kadro dışı bir yöntemle belirli işleri gördürmesine imkân tanır. Bu alandaki hukuki tartışmanın merkezinde tek bir soru vardır: yapılan sözleşmenin adı ne olursa olsun, ilişkinin gerçekte iş sözleşmesi niteliği taşıyıp taşımadığı.
Üç Sözleşme Tipi Arasındaki Gerçek Fark
Türk Borçlar Kanunu bakımından vekâlet, istisna (eser) ve hizmet sözleşmeleri farklı sonuçlar doğurur:
- Vekâlette iş görme borcu vardır ama belirli bir sonucun elde edilmesi taahhüt edilmez.
- Eser sözleşmesinde yüklenici, bağımsız çalışarak somut bir sonucu meydana getirmeyi üstlenir.
- Hizmet sözleşmesinde ise belirleyici olan bağımlılık ilişkisidir: talimatla çalışma, çalışma saatinin belirlenmesi, kurumun araç ve mekânını kullanma.
Uyuşmazlıkta hâkim sözleşmenin başlığına değil, tarafların fiilî ilişkisine bakar.
Gizli İş İlişkisi Nasıl Ortaya Çıkar?
Sözleşme "istisna" başlığını taşısa bile, kişi her gün belirli saatlerde kurumda bulunuyor, amir talimatıyla çalışıyor ve işin sonucundan değil emeğinden sorumlu tutuluyorsa, ilişkinin iş sözleşmesi olarak nitelendirilmesi ihtimali güçlenir. Bunun sonucu, kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma ücreti ve sigortalılık yönünden geriye dönük yükümlülüklerdir.
Kurum Tarafında Alınacak Önlemler
- Sözleşmenin konusunu, ölçülebilir bir çıktıya bağlayarak somut biçimde tanımlayın.
- Çalışma saati dayatmayın; teslim tarihine odaklanın.
- Ödemeyi maaş düzeninde değil, iş teslimine bağlı hakediş mantığında yapın.
- Sözleşmenin süresinin uzatılmasını rutin hâle getirmeyin; sürekli yenilenen ilişki, geçicilik iddiasını zayıflatır.
- Yapılan işin geçici nitelikte olduğunu gösteren gerekçeyi dosyada saklayın.
İş Gören Tarafında Yapılması Gerekenler
Karşı tarafta çalışan kişi bakımından belirleyici olan da yine kayıttır: giriş-çıkış kayıtları, kendisine verilen talimat yazışmaları, kurumsal e-posta hesabı, görev listeleri ve fiilen kullanılan çalışma alanı. Bunlar bağımlılık ilişkisinin ispatında kullanılacak temel delillerdir ve ilişki sona erdikten sonra elde etmek çoğu zaman mümkün olmaz.
Süre Yönetimi
Sözleşme sona erdikten sonra ileri sürülecek taleplerde zamanaşımı süreleri, talebin niteliğine göre değişir. Sözleşmesel alacak ile işçilik alacağı aynı süreye tabi olmayabilir. Bu nedenle ilişki sona erdiğinde beklemek yerine, hangi hukuki nitelendirmenin savunulacağının ve buna bağlı sürelerin bir an önce belirlenmesi gerekir.
Bu değerlendirme genel niteliktedir. Sözleşmenin nitelendirilmesi tamamen somut çalışma koşullarına bağlı olduğundan, sözleşme metniniz ve fiilî çalışma düzeniniz incelenmeden sonuç çıkarılmamalıdır.